الذين آمنوا ) - حكم را بيان كرده است و شامل غير آن نمىشود . 2 - طبق اين احتمال ، مسألهء مورد بحث ، اختصاص به معدومين ندارد ، بلكه در مورد كسانى كه در زمان خطاب وجود دارند ولى در جلسهء خطاب حاضر نيستند نيز اين بحث مطرح مىشود كه آيا عقلًا مىتوان آنان را - با صدايى كه به گوش آنان نمىرسد - مورد خطاب حقيقى قرار داد ؟ احتمال سوّم : اين است كه بگوييم : در ( يا أيّها الذين آمنوا ) و امثال آن دو كلمه وجود دارد : 1 - كلمهء ( يا ) ، كه دلالت بر خطاب و ندا دارد و ندا معنايش اين است كه مخاطب را مورد توجّه قرار دهيم و لازمهء خطاب اين است كه : اوّلًا : مخاطب وجود داشته باشد .
ثانياً : در مجلس تخاطب حضور داشته باشد . 2 - الذين آمنوا ) كه عنوان مخاطبين است . اين عنوان ، عنوانى نيست كه اختصاص به حاضرين در مجلس خطاب داشته باشد و حتى اختصاص به موجودين در زمان خطاب هم ندارد بلكه تمام كسانى را كه بعد از زمان خطاب - تا روز قيامت - هم وجود پيدا مىكند و شرايط تكليف در آنان حاصل مىشود ، نيز شامل مىشود . در نتيجه ما در اينجا دو ظهور متضاد داريم : يكى ظهور ادات خطاب در اعتبار آن دو خصوصيتى كه در مخاطب معتبر است و ديگرى ظهور عنوان مخاطبين در شمول نسبت به غائبين و معدومين . بحث در اين است كه كدام يك از اين دو ظهور - كه هر دو استناد به لغت دارند - اقوا از ديگرى است و قرينه براى تصرف در ديگرى مىشود ؟ آيا ظهور ادات خطاب اقواست و ( الذين آمنوا ) را منحصر به حاضرين در مجلس خطاب مىكند ؟ يا اين كه ظهور ( الذين آمنوا ) اقواست و دو خصوصيت معتبر در ادات خطاب را كنار مىزند ؟ مرحوم آخوند مىفرمايد : اگر مسئله به اين صورت مطرح شود ، مسألهاى لغوى
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 351
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٥١