بررسى كلام مرحوم نائينى : ما اگرچه اصل ادعاى مرحوم نائينى را قبول داريم و تمسك به عام در شبههء مصداقيهء مخصّص منفصل را جايز نمىدانيم ولى راهى را كه ايشان مطرح كردهاند نمىپذيريم ، زيرا ما اصل مبناى ايشان را قبول نداريم . در مورد مخصّص منفصل ، دو دليل مستقل مطرح است كه هركدام داراى ظهورى مستقل مىباشند . و بين ارادهء جدّى و ارادهء استعمالى تفكيك وجود دارد . و ما در بحث « آيا تخصيص عام مستلزم مجازيت است يا نه ؟ » اين مبناى مرحوم نائينى را به تفصيل مورد نقد و بررسى قرار داديم .
بحث دوّم : مخصّص منفصل لبّى
مراد از مخصّص لبّى ، مخصّصى است كه داراى لفظ نيست ، مثل مخصّصى كه عقل ثبوت آن را درك كند . البته مراد اين نيست كه عقل « صدور چنين مخصّص از ناحيهء مولا » را درك كند ، بلكه مراد اين است كه عقل - به عنوان يكى از ادلّهء احكام - درك كند كه اين عام بايد محدود باشد و مخصّصى - كه عقل آن را درك كرده - براى آن وجود دارد . در ميان ادلّهء اربعه ، كتاب و سنّت ، دليل لفظى و اجماع و عقل ، دليل لبّى هستند .
نظريهء مرحوم آخوند
مرحوم آخوند كه در مخصّص منفصل لفظى قائل به عدم جواز تمسك به عام در شبههء مصداقيه بود ، در مورد مخصّص لبّى مطلب ديگرى را بيان مىكند . ايشان مىفرمايد : مخصّص لبّى بر دو قسم است : 1 - گاهى از اوقات ، مخصّص لبّى آنقدر روشن است كه همانند قرينهء متصل به