بررسى نظريهء اوّل : مرحوم آخوند پس از نقل دليل قائلين به جواز ، آن را مورد اشكال قرار داده و معتقد است تمسك به عام در ما نحن فيه جايز نيست . ما نيز اين كلام مرحوم آخوند را قبول داريم لذا در اينجا كلام ايشان را با تقريبى بهتر بيان مىكنيم : مقدّمه : آيا حجّيت و عدم حجّيت يك دليل به چه معناست ؟ اگرچه مرحوم آخوند در كفايه حجيت را به معناى منجّزيت و معذّريت معنا مىكند « 1 » ولى حجّيت معناى روشنترى نيز دارد كه آن معنا با لغت و مسائل عقلايى هم موافق است . دليلِ حجت ، دليلى است كه مولا مىتواند در مقابل عبد به آن دليل احتجاج كند . اگر عبد تارك الصلاة باشد ، خداوند به ( أقيموا الصلاة ) در مقابل او احتجاج مىكند . نزاع در اين كه « خبر واحد حجّت است يا نه ؟ » به اين برگشت مىكند كه اگر مولا به واسطهء يك خبر واحد ثقه - يا عادل - حكمى را به عبد برساند و عبد با آن مخالفت كند ، آيا مولا مىتواند به اين خبر واحد در مقابل عبد احتجاج كند ؟ و نيز آيا عبد مىتواند در مقابل مولا به آن دليل احتجاج كند ؟ براى رسيدن به حجّيت ، و اين كه مولا بتواند به دليلى احتجاج كند ، سه مرحله در طول يكديگر بايد تحقق داشته باشد : 1 - دليل حجت ، ظهور داشته باشد ، يعنى مجمل نباشد ، مثلًا اگر مولا بگويد :
« جئني بعينٍ » و قرينهاى اقامه نكند كه مراد از عين چيست ؟ كلام او مجمل شده و نمىتواند به آن احتجاج كند . 2 - اصالة الظهور تحقق داشته باشد . اصالة الظهور ، غير از نفس ظهور است كه در
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 8