2 - آيا انقسام عام به اين اقسام ، با توجه به تعلّق حكم به عام است يا اين كه اين انقسام مربوط به مرحلهء موضوع بوده و ربطى به تعلّق حكم ندارد ؟
جهت اوّل : مقصود از عام استغراقى و عام مجموعى و عام بدلى چيست ؟
عام استغراقى : اگر افرادى كه عام متعرّض به آنهاست ، داراى استقلال بوده و هركدام داراى حكم مستقلى باشند ، و بين آنها رعايت وحدت نشده باشد ، اين عام را عام استغراقى مىگويند . در عام استغراقى هريك از افراد عام داراى موافقت و مخالفت مستقلى است ، بنابراين چنين عامّى داراى موافقتها و مخالفتهاى متعدّدى خواهد بود . مثل اين كه مولا بگويد : « أكرم كلّ عالم » و براى اكرام هر عالمى ، حساب مستقلّى باز كرده و غرض مستقلّى دارد . در نتيجه اگر مجموع علماء ده نفر بودند و مكلّف فقط پنج نفر آنان را اكرام كرد ، نسبت به اين پنج نفر موافقت تكليف مولا حاصل شده و استحقاق ثواب مطرح است ولى نسبت به علمايى كه اكرام نشدهاند ، با تكليف مولا مخالفت كرده و استحقاق عقاب برآن مترتب است . عام مجموعى : در جايى است كه مولا يك غرض داشته و آن غرض در صورتى حاصل مىشود كه مجموع افراد عام - من حيث المجموع - داراى يك حكم باشند ، مثلًا اگر مولا بگويد : « أكرم مجموع العلماء » و ما فرض مىكنيم كه كلمهء « مجموع » ظهور در ارتباط و انضمام دارد و مفيد عام مجموعى است ، در اينجا اگر علماء ده نفر باشند ، مجموع آنان يك حكم وجوب اكرام دارند و نسبت به اكرام همهء آنان يك اطاعت و يك عصيان مطرح است . اگر جميع اين ده نفر اكرام شوند ، غرض مولا حاصل شده و عبدْ استحقاق ثواب پيدا مىكند ولى اگر اين مجموعه