آيا قضاء تابع اداء است ؟
يكى از مباحثى كه در ارتباط با واجب موقّت مطرح است اين است كه اگر مكلّف موفق نشود مأمور به را در وقت مخصوص خودش انجام دهد - خواه از روى عمد باشد يا نسيان يا غير آن - آيا همان دليلى كه بر اصل واجب موقّت دلالت مىكند ، بر قضاى آن در خارج از وقت هم دلالت مىكند ؟ « 1 » به عبارت ديگر : مىخواهيم ببينيم آيا دليل دالّ بر واجب موقت ، بر تعدّد مطلوب - يعنى اصل مأمور به و ايقاع آن در وقت مخصوص - دلالت مىكند يا بر وحدت مطلوب ؟ روشن است كه اگر بر تعدّد مطلوب دلالت كند - يعنى بخواهد بگويد : « مطلوب مولا دو چيز است : يكى اصل نماز و ديگرى وقوع آن در وقت مخصوص » - در اين صورت چنانچه مطلوب دوّم مولا تحقّق پيدا نكرد ، مطلوب اوّل به قوّت خودش باقى است . امّا اگر بر وحدت مطلوب دلالت كند ديگر نمىتوان وجوب قضاء در خارج وقت را از همان دليل استفاده كرد ، بلكه بايد به سراغ دليل ديگر رفت .
هامش
( 1 ) - تذكر : بحث در اينجا به صورت كلى و در ارتباط با ادلّهء عامّه است و اين كه در موارد خاصّى - مثل صلاة و صوم - دليلى بر وجوب قضاء قائم شده ، از محل بحث ما خارج است .