مبناى مشهور و هم بنا بر مبناى صاحب فصول رحمه الله بايد حكم به بطلان صلاة بنماييم . دليل بطلان صلاة بنا بر مبناى مشهور اين است كه شما ( قائلين به ترتّب ثمره ) براى ترتّب ثمره مىگوييد : « درست است كه در ما نحن فيه « ترك صلاة » واجب است و نقيض آن « عدم ترك صلاة » است و « عدم ترك صلاة » غير از وجود صلاة است ولى « عدم ترك صلاة » جز با « وجود صلاة » تحقق پيدا نمىكند لذا وجود صلاة در دايرهء متعلّق حرمت قرار گرفته و حكم به بطلان صلاة مىشود » . مرحوم شيخ انصارى مىگويد : بنا بر مبناى صاحب فصول رحمه الله نيز مىتوان همين راه را طى كرد ، زيرا بنا بر مبناى صاحب فصول رحمه الله متعلّق وجوب غيرى عبارت از « ترك صلاة موصل » است . در نتيجه نقيض آن - يعنى « عدم ترك صلاة موصل » - حرام خواهد بود . « عدم ترك صلاة موصل » داراى دو مصداق است : يك مصداق آن عبارت از فعل صلاة و ترك ازاله و مصداق ديگر آن ترك صلاة و ترك ازاله است . پس هر دو مصداق ، حرام خواهند بود . تنها تفاوتى كه بين كلام مشهور و كلام صاحب فصول رحمه الله وجود دارد اين است كه بنا بر مبناى صاحب فصول رحمه الله ، نقيض واجب - كه عبارت از حرام است - داراى دو مصداق و بنا بر مبناى مشهور داراى يك مصداق است . و يك يا دو بودن مصداق فرقى ايجاد نمىكند . بلكه همانطور كه در آنجا يك مصداق حرام است در اينجا هم دو مصداق محكوم به حرمت هستند . بهعبارت ديگر : فرق بين كلام مشهور و كلام صاحب فصول رحمه الله اين مىشود كه براساس مبناى مشهور يك راه براى ارتكاب حرام وجود دارد و براساس مبناى صاحب فصول رحمه الله دو راه وجود دارد . و چنين تفاوتى نمىتواند فارق بين دو قول بوده و منشأ براى ترتّب ثمرهء مذكور گردد . « 1 » الله مىفرمايد : اتفاقاً فرق همين
هامش
( 1 ) - مطارح الأنظار ، ص 78 سطر 27 و 28