هم مأمور به به امر ضمنى هستند ولى ما امر ضمنى را - حتى در ارتباط با اجزاء - مصحح عباديت نمىدانيم ، چه رسد به شرايط . سؤال : پس عباديت اجزاء از چه طريقى حاصل مىشود ؟ جواب : از راه امر متعلّق به مجموع ، زيرا امر متعلّق به مجموع ، هم داعويت بهسوى مجموع دارد و هم مىگويد : « تمام مقصد ، عبارت از همين مجموع است و غير از آن نيست » . بهعبارت روشنتر : كسانى كه در تعلّق امر به مركّبْ مسألهء انبساط را - حتّى در باب اجزاء هم - قبول ندارند و مىگويند : « ركوع ، متعلّق بعض الامر نيست » ، براى تصحيح عباديت ركوع مىگويند : تعلّق امر به مجموع ، كافى است كه همهء اجزاء اين مجموع اتّصاف به عباديت پيدا كند . « 1 » بهنظر مىرسد پاسخ حضرت امام خمينى رحمه الله به مرحوم نائينى پاسخ خوبى است .
راه حلّ سوّم : « 2 »
اين راه تقريباً شبيه راهى است كه مرحوم نائينى مطرح كردند ، ولى با يك فرق . مرحوم نائينى در ارتباط با انبساط و تبعّض امر ، قائل به توسعه شده و فرمودند :
« امر ، همانطور كه نسبت به اجزاء انبساط و تبعّض پيدا مىكند ، نسبت به شرايط هم انبساط و تبعّض پيدا كرده و هر شرطى به تنهايى متعلّق بعض الامر قرار مىگيرد ، در نتيجه امر متعلّق به شرايط ، همان امر نفسى متعلّق به مأمور به است و عباديت شرايط را درست مىكند » . راه سوّم از نظر نتيجه تقريباً مانند راه مرحوم نائينى است ولى از نظر توسعهء
هامش
( 1 ) - مناهج الوصول إلى علم الاصول ، ج 1 ، ص 385 - 386 ؛ معتمد الاصول ، ج 1 ، ص 73 - 77 و تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 253 - 255
( 2 ) - يادآورى : بحث در مورد اشكالى بود كه نسبت به عباديت طهارات سهگانه مطرح شده بود كه ما تاكنون براى حلّ اشكال ، دو راه حل مطرح كرديم : يكى راه حلّ مرحوم عراقى و ديگرى راه حلّ مرحوم نائينى . و هر دو راه مورد مناقشه قرار گرفت .