دهيم . بنابراين احتمال ، ما همه جا براى عباديت عبادت ، نياز به امر داريم ، زيرا عبادت قصد قربت مىخواهد و قصد قربت هم بهمعناى اتيان عمل به داعى امر است و اتيان عمل به داعى امر نمىتواند بدون امر باشد . ما در اين معنا مناقشه كرده مىگوييم : اين يكى از احتمالاتى بود كه در ارتباط با معناى قصد قربت مطرح بود و احتمالات ديگرى نيز در اين زمينه وجود داشت كه مرحوم آخوند آنها را در بحث تعبّدى و توصّلى مطرح كردند . يك احتمال اين است كه قصد قربت بهمعناى « إتيان الشيء بداعي كونه مقرّباً للعبد إلى مقام المولى » باشد . اگر ما اين احتمال را پذيرفتيم - كه ارتكاز بيشترى هم در ذهن دارد - ديگر عباديت نيازى به امر نخواهد داشت . همينطور اگر عمل را « بداعي كونه حسناً » - كه احتمال ديگر در معناى قصد قربت بود - انجام دهيم كه رياء و ساير شهوات نفسانيه و دواعى غير اخروى را خارج مىكند . در اين صورت عبادت نيازى به امر ندارد . همچنين اگر عمل را « بداعي كونه ذا مصلحة » - كه احتمال ديگر در معناى قصد قربت بود - انجام دهيم ، مثل اينكه نماز را به داعى معراجيت يا به داعى ناهى بودن از فحشاء و منكر انجام دهيم . در اين صورت نيز عبادت نيازى به امر ندارد . بنابراين معانى اخير ، ممكن است عبادتى وجود داشته باشد كه امر به آن تعلّق نگرفته باشد ، كه مثال آن را مطرح خواهيم كرد . سؤال : اگر شما در باب عبادت ، مسألهء تعلّق امر را لازم نمىدانيد ، پس عباديت عبادت را از كجا به دست مىآوريد ؟ از كجا به دست مىآوريد كه طهارات سهگانه عبادت است امّا تطهير ثوب و بدن براى صلاة عبادت نيست ؟ جواب : عباديت بعضى از چيزها روشن است و نيازى بهدليل ندارد . عبادت بهمعناى پرستش و خضوع و خشوع در پيشگاه معبود است . « 1 » مثلًا سجده عبادت
هامش
( 1 ) - خواه معبود ، پروردگار باشد كه اهليت براى عبادت دارد و يا بت و امثال آن باشد كه بتپرستان بهعنوان معبود خود مىدانستند . و ما عمل آنها را شرك در عبادت مىدانيم . همان شركى كه جاهليت زمان پيامبر صلى الله عليه و آله گرفتار آن بودند ، زيرا آنها خداوند را قبول داشتند لذا وقتى از آنها سؤال مىشد كه چرا بت مىپرستيد ؟ مىگفتند : ( ما نعبدهم إلّا ليقرّبونا إلى اللَّه زلفى ) [ الزمر : 3 ] ، و بتپرستى را وسيلهء قرب به خداوند مىدانستند . و نسبت به ذات خداوند و خلاقيت حضرتش مشكلى نداشتند . ( و لئن سألتهم من خلق السماوات و الأرض ليقولُنّ اللَّه ) ، لقمان : 25 .