صغرى : وضو ، مقدّمه براى صلاة واجب است . كبرى : بين وجوب ذى المقدّمه و وجوب مقدّمه ، در جميع مواردْ ملازمه ثابت است . نتيجه : بين وجوب وضو و وجوب صلاة ، ملازمه تحقّق دارد . ملاحظه مىشود كه در اينجا ، فعل مكلّف - كه عبارت از وضوست - بهعنوان موضوع در نتيجهء قياس واقع مىشود . پس بين وجوب وضو و وجوب صلاة ملازمه تحقّق دارد و اين عبارت اخراى از وجوب مقدّمه است ، نه اينكه نتيجهاش وجوب مقدّمه باشد . بين « الوضوء واجب » و « الوضوء بين وجوبه و وجوب الصلاة ، يتحقّق الملازمة » فرقى وجود ندارد . وجوب صلاة كه تحقّق دارد ، ملازمه هم وجود دارد ، بنابراين ديگر نيازى به قياس نداريم . لذا مرحوم آخوند با تغيير موضوع و محمول مسئله ، ظهور مسئله را در اصولى بودن حفظ مىكند . البته اگر در موردى نتوانيم صورت مسئله را تغيير دهيم ، ناچاريم از آن ظهور صرفنظر كنيم . « 1 » توضيح كلام مرحوم آخوند : قبل از اينكه به بررسى كلام مرحوم آخوند بپردازيم ، لازم است توضيحى در ارتباط با كلام ايشان مطرح نماييم تا در بحث مقدّمهء واجب دچار اشتباه نگرديم : در بحث مقدّمهء واجب ، صورت مسئله را به هر شكلى قرار دهيم ، محلّ نزاع اين است كه آيا مقدّمه ، علاوه بر لزوم عقلى ، وجوب شرعى مولوى هم دارد يا نه ؟ ما مىخواهيم ببينيم وقتى مولا مىگويد : ( أقيموا الصّلاة ) و ما از خارج ، به دليل ديگر ، مىفهميم كه وضو شرطيت براى صلاة دارد ، « 2 » آيا همانطور كه وجوب ذى المقدّمه - يعنى صلاة - وجوب شرعى و مولوى است ، « 3 » لازمهء عقلى شرطيت اين
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 139
( 2 ) - فعلًا هم كارى نداريم كه اين مقدّمه عقليه باشد يا شرعيه يا عاديه ، در اين جهت كه ما بحث مىكنيم فرقى نمىكند .
( 3 ) - امر در ( أقيموا الصّلاة ) مثل امر در ( أطيعوا اللَّه ) نيست . امر در ( أطيعوا اللَّه ) امر ارشادى است امّا در ( أقيموا الصّلاة ) ارشاد به چيزى نيست بلكه امرش مولوى است .