كرده است . جواب : مرحوم آخوند مىتواند از خود دفاع كرده و بگويد : هرچند من مسألهء مقدّمهء واجب را در بحث الفاظ مطرح كردم ولى تذكر دادم كه اين مسئله ، مسألهء لفظى نيست درحالىكه در كلام صاحب معالم رحمه الله چنين تذكرى وجود ندارد . نكتهء ديگرى كه براى توضيح كلام مرحوم آخوند لازم است اين است كه ايشان مىفرمايد : « بين دو وجوب ، ملازمه تحقّق دارد » . ممكن است به ذهن بيايد كه مراد ايشان از اين عبارت اين است كه ما بايد وجوب ذى المقدّمه را در جاى خودش ثابت كرده و وجوب مقدّمه را هم در جاى خودش ثابت نموده و سپس بگوييم : « بين اين دو وجوب ، ملازمه تحقّق دارد » . درحالىكه نظر مرحوم آخوند چنين چيزى نيست ، بلكه نظر ايشان اين است كه ما وجوب شرعى مقدّمه را از راه ملازمه استكشاف كنيم . يعنى ما راه ديگرى براى اثبات وجوب شرعى مقدّمه نداريم . مثل ملازمهاى كه بين حكم عقل و حكم شرع وجود دارد كه معنايش اين است كه ما حكم شرع را از راه حكم عقل استكشاف مىكنيم . ما وقتى ديديم عقلْ حكم مىكند كه ظلم قبيح است ، از راه ملازمهاى كه بين حكم عقل و حكم شرع وجود دارد ، مىفهميم كه شارع هم ظلم را حرام مىداند . : حضرت امام خمينى رحمه الله اشكال مهمّى بر كلام مرحوم آخوند وارد كرده كه لازم است پيرامون آن توضيحى ارائه نماييم : براى روشن شدن بيان امام خمينى رحمه الله لازم است همهء فروض محلّ نظر ايشان را مطرح نماييم : وقتى انسان اراده مىكند كه عملى در خارج تحقّق پيدا كند ، در به دو امر به دو صورت است : 1 - اراده مىكند كه مباشرتاً و با دست خودش عمل را در خارج انجام دهد .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 185
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٨٥