آيا علوّ و استعلاء در معناى امر دخالت دارند ؟
بدون اشكال ، متبادر از لفظ امر اين است كه علوّ در معناى امر دخالت دارد . شاهد اين مسئله ، وجدان است . اگر پدر چيزى را از فرزند خود خواست مىگويند : « أمَرَ الوالِد وَلده بكَذا » ، در ارتباط با مولا و عبد نيز گفته مىشود : « أمَرَ المولى عَبدَه بكَذا » . اين مسئله چيزى است كه مطابق با ذوق عرفى نيز مىباشد . ولى اگر عبد چيزى را از مولا بخواهد - در جايى كه مستعلى نباشد - گفته نمىشود : « أمَرَ العَبد مولاه بِكذا » و نيز اگر فرزند چيزى از پدر بخواهد - بدون اينكه مستعلى باشد - عرف نمىگويد : « أمَرَ الولدُ والدَه بِكذا » و اگر مقلِّدى چيزى از مرجع تقليد بخواهد نمىگويد : « أمَرَ المقلِّد مَرجعَه بِكذا » . بنابراين ، مسألهء علوّ در معناى امر دخالت دارد . البته مرحوم بروجردى در اين زمينه بيانى دارد كه بهزودى مطرح خواهيم كرد . مرحوم آخوند نيز اين معنا را پذيرفته و مىفرمايد : « الظاهر اعتبار العلوّ في معنى الأمر . . . كما أنّ الظاهر عدم اعتبار الاستعلاء » . يعنى ظاهر اين است كه علوّ در معناى امر دخالت دارد ولى استعلاء دخالت ندارد . سپس مىفرمايد : عالى به هر كيفيتى طلب خود را بيان كند ، امر صدق مىكند و لو كان مستخفضاً بجناحه . پدر ، گاهى مىگويد : فرزندم برو اين كار را انجام بده . اين امر است ولى گاهى مىگويد : خواهش مىكنم اين كار را انجام بده ، تقاضا مىكنم اين كار را انجام بده . بهنظر مرحوم آخوند ، اين هم امر است . « 1 » ولى ظاهراً نزد عقلاء به اين مورد امر صدق نمىكند .
نظريهء مرحوم بروجردى
ايشان ابتدا بهعنوان مقدّمه مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - كفاية الاصول : ج 1 ، ص 91