مىگوييم : در اين صورت ، قدر جامع هست ولى اگر خصوصيات ، كنار رود صحت هم كنار مىرود و اين آثار هم كنار مىرود . اين آثار ، تابع صحت و صحت هم تابع خصوصيات است . و اگر بگوييد : خصوصيات را حفظ مىكنيم . مىگوييم : در اين صورت ، نماز حاضر و مسافر ، متباين شده و نمىتوان بين آنها قدر جامع پيدا كرد زيرا قدر جامع بين نماز حاضر و نماز مسافر ، « نماز » است و « نماز » نمىتواند ناهى از فحشاء و منكر باشد بلكه « نماز صحيح » با رعايت خصوصيات است كه ناهى از فحشاء و منكر است . اين مهمترين اشكالى است كه بر مرحوم آخوند وارد است و به نظر مىرسد كه قابل جواب هم نيست . اشكال پنجم : نتيجهء تصويرى كه شما براى جامع صحيحى ذكر كرديد ، اين شد كه ما به هيچ عنوان نمىتوانيم جامع را بشناسيم ؛ فقط از راه آثار و خواصى كه در آيات و روايات ذكر شده ، مىتوانيم به آن جامع اشاره كنيم . و اين آثار - بر اساس مبناى مرحوم آخوند - دخالتى در آن جامع ندارد ، بلكه در اينجا فقط عنوان مشير مطرح است ، يعنى از راه اين آثار ، به آن جامع اشاره مىشود و در حقيقت ، به معناى صلاة ، اشاره مىشود . البته بايد توجه داشت كه اين ابهام و اجمال ، در ارتباط با ما مطرح است ولى در ارتباط با خود شارع - كه الفاظ را براى معانى صحيحه و لفظ صلاة را براى جامع بين افراد صحيحه وضع كرده است - ابهامى وجود ندارد و قدر جامع ، معلوم و مشخص است ، هرچند ما نتوانستيم آن جامع را بدست آوريم . شارع ، به عنوان اين كه واضع است - بنا بر قول به حقيقت شرعيه - و يا به عنوان اين كه مستعمِل است و احاطهء علمى به همهء مسائل دارد و خودش مخترِع اين الفاظ است ، برايش هيچگونه ابهامى در كار نيست . حال اين اشكال پيش مىآيد كه اين آثار ، براى متشرعه نامعلوم است ، حتى طلاب تا قبل از رسيدن به كفايه ، از اين آثار اطلاعى ندارند و بر اساس كلام مرحوم آخوند بايد
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 78
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٧٨