نماز متوضى ، نماز متيمم ، نماز قائم و نماز قاعد و مضطجع ، و حتى نماز غريق ، اين آثار را دارد . ولى شما ( جناب آخوند ) از اين حرف چه بهرهاى مىتوانيد ببريد ؟ شما مىگوييد : ما از اشتراك وجودات خارجيه در ترتب آثار ، كشف مىكنيم كه قدر جامعى وجود دارد و آن قدر جامع ، در ترتب اين اثر دخالت دارد . مستشكل مىگويد : لازم است ما يك تجزيه و تحليلى نسبت به اين حرف داشته باشيم تا ببينيم آيا اين حرف صحيح است يا نه ؟ يك جهت را كه بايد ملاحظه كرد اين است كه اين وجودات ، چون وجوداتِ صحيح مىباشند در اين آثار تأثير دارند ولى اگر نماز حاضر ، باطل باشد چنين آثارى برآن مترتب نمىشود . نمازِ حاضرِ صحيح كه در اين اثر تأثير مىگذارد نماز چهار ركعتى است و اگر حاضر ، به جاى چهار ركعت ، دو ركعت بخواند ، نمىتواند اين آثار را داشته باشد . نماز دو ركعتى مسافر نيز به عنوان اين كه قصر است موجب ترتب اين آثار است .
و اگر مسافرى به جاى نماز دو ركعتى ، نماز چهار ركعتى بخواند ، نمىتواند اين آثار را داشته باشد . در اين صورت سؤال مىكنيم : قدر جامع بين نماز تمام و نماز قصر چيست ؟ آيا در آن قدر جامع ، خصوصيات « تماميت » براى حاضر مطرح است ؟ اگر بگوييد : مطرح نيست . مىگوييم : نماز حاضر ، اگر تمام نباشد مؤثر در اين آثار نيست . و اگر بگوييد :
خصوصيت « تماميت » براى حاضر و خصوصيت « قصريت » براى مسافر مطرح است پس قدر جامع بين نماز حاضر و نماز مسافر چيست ؟ به عبارت روشنتر : شما مىگوييد : « اگر خصوصيات فرديّه زيد و عَمرو و بكر را ملاحظه كنيم اينها متبايناند و اگر خصوصيات فرديّه را كنار بزنيم مىتوانيم بين آنان قدر جامع درست كنيم » .
مىگوييم : آيا خصوصياتى كه در صحت نمازهاى صحيح معتبر است - مثل قصريت و اتماميت - در مقام قدر جامع حفظ مىشود يا نه ؟ اگر بگوييد : خصوصيات را كنار مىزنيم .
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 77
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٧٧