است ، اگرچه حتّى يك نفر در آن به سجده نرفته ولى باز هم عنوان مسجد را به آن مىدهيد . عنوان مسجديت ، به دنبال اين نيست كه مكانى براى سجده فعليّت پيدا كرده باشد بلكه به مجرّد ساخته شدن ، چنين عنوانى به آن اطلاق مىشود . آيا اين اطلاق به نحو مجاز است ؟ آيا به علاقهء اوْل و مشارفت ، مسجد ناميده مىشود ؟ يا اين كه مسجديت آن بالفعل و حقيقت است اگرچه تاكنون كسى در آن سجده نكرده است ؟
كلام آيتاللَّه خويى « دام ظلّه »
آيتاللَّه خويى دامظلّه نيز - مانند مرحوم آخوند - عنوان مسئله را روى اختلاف مواد برده و مىفرمايد : مواد ، مختلف است . گاهى در آن مسألهء فعليّت مطرح است ، مثل ضرب ، قتل ، قيام ، قعود و . . . و گاهى در آن مسألهء ملكه مطرح است مثل مجتهد و مهندس و . . . و گاهى هم در آن حرفه و صناعت مطرح است مثل تاجر و صانع و حائك و . . . اختلاف در اينها به جهت مواد است . سپس مىفرمايد : گاهى نيز اختلاف در ارتباط با هيئت است ، مثل اسم آلت و اسم مكان . « مفتاح » به معناى « ما مهّد و أُعدّ لتحقّق الفتح » است . « 1 »
بررسى كلام آيتاللَّه خويى « دام ظلّه »
ملاحظه مىشود كه ايشان با وجود اين كه شروع بحثشان در ارتباط با مواد - با قطع نظر از هيئت - است ولى در آخر پاى هيئت را هم به ميان مىآورد . و اين در حقيقت ، عدول از حرف گذشته و تناقض با آن حرف مىباشد . علاوه بر اين ما گفتيم :
مسألهء تاجر و ضارب با اسم آلت و اسم مكان فرق مىكند . در اسم آلت فقط يك هيئت وجود دارد كه داراى معنايى است كه خواهيم گفت . ولى در مورد تاجر و ضارب آيا اختلاف را در ارتباط با چه چيز مىدانيد ؟ از جهت هيئت كه فرقى بين آن دو وجود
هامش
( 1 ) - محاضرات في أُصول الفقه ، ج 1 ، ص 237 و 238