آيا فعل بر زمان دلالت مىكند ؟
به دنبال بحثى كه در ارتباط با مادّهء مشتقات مطرح كرديم ، در اينجا لازم است به عنوان جملهء معترضه ، بحثى در ارتباط با دلالت افعال بر زمان داشته باشيم اگرچه افعال از حريم نزاع در باب مشتق خارجند ، زيرا همان گونه كه قبلًا بيان كرديم بحث ما در باب مشتق ، مربوط به آن دسته از مشتقاتى است كه با ذات ، اتّحاد پيدا مىكنند و به تعبير مرحوم آخوند : جرى بر ذات پيدا مىكنند و مىتوان بين آنها و ذات ، قضيّهء حمليّه تشكيل داد و ملاك در قضيّهء حمليّه هم اتّحاد و هوهويت است و چنين چيزى فقط در اسم فاعل و اسم مفعول و صفت مشبهه و اسم مكان و اسم آلت مطرح است ولى مرحوم آخوند به مناسبت مطرح كردن مسألهء افعال - به عنوان اين كه خارج از محلّ نزاعند - بحثى را در ارتباط با دلالت افعال بر زمان مطرح كرده است . ما نيز به تبعيّت ايشان به تفصيل اين بحث مىپردازيم :
كلام مشهور نحويين
مشهور نحويين معتقدند فعل بر زمان دلالت مىكند و حتّى دلالت بر زمان را در تعريف فعل اخذ كرده و گفتهاند : فعل داراى معنايى است كه آن معنا مقترن به يكى از زمانهاى سهگانه است . اقتران به معناى جزئيت است و حتّى از دلالت التزاميه هم بالاتر است . اقتران به معناى دلالت تضمن است يعنى فعل ، معنايى دارد كه آن معنا متضمن يكى از زمانهاى سهگانه است . بهخلاف اسم كه چنين اقتران و تضمّنى در آن وجود ندارد . و همين امر ، فارق ميان اسم و فعل است . « 1 »
هامش
( 1 ) - شرح ابن عقيل على ألفيّة ابن مالك ، ج 1 ، ص 557 ، شرح الجامى ، ص 228