دارد به اسم فاعل و صفت مشبهه و چيزى كه شبيه به اينهاست . « 1 » بالاخره صاحب فصول رحمه الله مشتقاتى چون اسم مفعول ، صيغهء مبالغه ، اسم زمان و مكان و اسم آلت را خارج كرده است . از بيانات مرحوم آخوند استفاده مىشود كه صاحب فصول رحمه الله براى اثبات مدّعاى خود به ادلّهء زير تمسك كرده است :
دليل اوّل :
ما وقتى كتابهاى اصولى را بررسى مىكنيم مىبينيم همهء آنها در بحث مشتق ، اسم فاعل را به عنوان مثال مطرح مىكنند . و اگر دايرهء مشتق ، معناى وسيعى داشت نبايد مثال را به اسم فاعل اختصاص دهند .
دليل دوّم :
كسانى كه مىگويند : « مشتق ، حقيقت در اعم از ما انقضى است » در مقام استدلال خود ، اسم فاعل را مطرح كرده و اشارهاى به ساير مشتقات نكردهاند . معلوم مىشود كه نزاع ، اختصاص به اسم فاعل دارد و الّا چرا در مقام استدلال بر اسم فاعل تكيه مىكنند ؟ « 2 » اين دليل نظير همان دليل اوّل است .
پاسخ دليل اوّل و دوّم صاحب فصول رحمه الله :
اين دو دليل صاحب فصول ، دليل بسيار سستى است ، زيرا مثال اسم فاعل براى
هامش
( 1 ) - مقصود ايشان از شبيه به اينها مصدرى است كه به معناى اسم فاعل باشد و يا ممكن است مقصود باب نسبت باشد زيرا بعداً خواهيم گفت كه در باب نسبت هم با وجود اين كه اشتقاقى وجود ندارد ولى اسمهاى منسوب نيز - مانند قمّى ، رومى و . . . - داخل در محلّ نزاع مىباشند .
( 2 ) - الفصول الغرويّة في الاصول الفقهيّة ، ص 59 و 60