لحاظ قرار مىگيرد پس درحقيقت دو لحاظ استقلالى به معنا و دو لحاظ تبعى به لفظ تعلّق مىگيرد . در مورد معنا ، مانعى ندارد كه دو لحاظ استقلالى به آن تعلّق گيرد ، زيرا معنا متعدّد و متكثّر است ولى وقتى لحاظ تبعى را در ارتباط با لفظ مطرح كنيم مىبينيم لفظ ، واحد است و تعدّدى در كار نيست . در نتيجه لازم مىآيد دو لحاظ تبعى به يك شىء تعلّق بگيرد . مرحوم آخوند مىخواهد روى اين مطلب تكيه كند چون مسألهء لحاظ تبعى را بهطور مكرّر در كلام خود ذكر مىكند . و آنچه آخر كلام خود مىفرمايد : « إلّا أن يكون اللاحظ أحول العينين » ، نيز تقريباً نزديك به همين مطلب است . يعنى لحاظكننده ، اگر كسى باشد كه لفظ را دوتا مىبيند و لفظ واحد بهنظر او تعدّد دارد ، تعدّد لحاظ تبعى در رابطه با لفظ ، قابل تصوّر است . ولى اگر لاحظ ، شخص واقعبين باشد بهگونهاى كه لفظ را به صورت وحدت و به صورت واقعى خودش مىبيند ، چطور مىتواند دو لحاظ تبعى به يك شىء تعلّق بگيرد ؟ اين احتمال به كلام مرحوم آخوند نزديكتر از احتمال اوّل است و به احتمال قوى ، مرحوم آخوند روى اين احتمال تكيه كرده است . بررسى احتمال دوّم : اگر مرحوم آخوند بخواهد چنين مطلبى را بفرمايد ، ما در جواب ايشان مىگوييم : لفظ و معنا يكوقت در ارتباط با متكلّم و مستعمِل ملاحظه مىشود و يك وقت در ارتباط با مخاطب و مستمع . و اين دو با يكديگر فرق دارند . اگرچه بيش از يك استعمال انجام نشده است ولى همين استعمال ، وقتى در ارتباط با مستعمِل ملاحظه شود ، خصوصياتى در آن وجود دارد كه در ارتباط با مخاطب ، آن خصوصيات مطرح نيست بلكه شايد عكس آنها مطرح باشد . بنابراين ما بايد هر دو صورت را مورد بررسى قرار دهيم . صورت اوّل : وقتى ما به خودمان مراجعه مىكنيم مىبينيم اگر يك مولا يا كسى كه صلاحيت صدور امر در او وجود دارد بخواهد دستورى صادر كند و مثلًا به كسى بگويد : « جئني بالماء » ، در مرحلهء قبل از استعمال ، ابتدا معنا را ملاحظه مىكند و سپس
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 296
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٩٦