ايجاد كند تا يقين پيدا كند اين همان چيزى است كه از راه نهى از فحشاء و منكر با آن ارتباط پيدا كرده است . همچنين كسى كه از راه اثر و معلول ، با جامع ارتباط پيدا مىكند اگر در مورد شك در جزئيت سوره ، نماز بدون سوره بخواند و از او سؤال كنيم آيا اين نماز بدون سوره كه احتمال جزئيت سوره در آن است همان نمازى است كه « إنْ قُبِلَتْ قُبِلَ ما سواها » ، و از اين راه ارتباط با آن پيدا كرديد ؟ جواب مىدهد : خير . پس چارهاى ندارد براى اين كه يقين كند اين اثر « إنْ قُبِلَتْ قُبِلَ ما سِواها » تحقّق پيدا كرده است جز اين كه سوره را - كه شك در جزئيّت آن دارد - در خارج اتيان كند و اين معناى اصالة الاشتغال است . « 1 »
كلام امام خمينى « دام ظلّه »
از كلام ايشان دو مطلب استفاده مىشود : مطلب اوّل : اگر صحيحى بخواهد از راه علل و مصالح و يا از راه آثار و لوازم ، به قدر جامع راه پيدا كند ، چنين شخصى بايد همانطور كه مرحوم نائينى فرمود در دوران امر بين اقل و اكثر ارتباطى قائل به اصالة الاشتغال شود . مرحوم آخوند نيز بايد همين عقيده را ملتزم شود زيرا ايشان نيز از راه آثار و لوازم پى به قدر جامع برده است . « 2 » مطلب دوّم : آنگونه كه ما تصوير جامع كرديم - كه از راه علل و مصالح و آثار نبود - لازمهاش اين نيست كه قائل به اصالة الاشتغال شويم ، بلكه ما مىتوانيم قائل به اصالة البراءة شويم . ما گفتيم : يك دسته از مركّبات داريم كه نه مادّهء معيّنى در آنها خصوصيت دارد و نه هيئت مشخصى در آنها درنظر گرفته شده است بلكه اين مركّبات هم از نظر مواد آزادند و هم ازنظر هيئت . ولى بهلحاظ اين كه غرض و هدف خاصى بر
هامش
( 1 ) - فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 78 و 79
( 2 ) - توضيح اين مطلب ، پس از بيان مطلب دوّم خواهد آمد .