كلام مرحوم نائينى
صحيحى چارهاى ندارد جز اين كه در مسئله دوران بين اقلّ و اكثر ارتباطى قائل به اصالة الاشتغال شود . درحقيقت ، ايشان ثمرهء نزاع را نسبت به صحيحى پذيرفته است . ايشان در تقريب اين مطلب مىفرمايد : صحيحى معتقد است كه موضوع له اين الفاظ ، عبارت از جامعى است كه فقط بر افراد صحيحه منطبق مىشود و اين جامع را بهطور مستقيم نمىتواند به دست آورد بلكه براى به دست آوردن آن يا بايد سراغ علل و مصالح برود و يا از راه آثار و معلولات با آن ارتباط برقرار كند . مثل مرحوم آخوند كه مىفرمود : از راه نهى از فحشاء و منكر مىتوانيم با جامع ارتباط پيدا كنيم . نهى از فحشاء و منكر ، وقتى در ارتباط با حكم مطرح شود جنبهء علّيت دارد و به عنوان مصلحت مطرح است . و پى بردن از راه اثر و معلول ، مثل اين است كه گفته شود : نماز ، عبارت از چيزى است كه « إن قُبِلَتْ قُبِلَ ما سِواها » « 1 » يا نماز چيزى است كه فلان مقدار از ثواب برآن مترتب است . محقّق نائينى رحمه الله مىفرمايد : چه طايفهء اوّل - كه از راه علّت با جامع آشنا شدند - و چه طايفه دوّم - كه از راه معلول به جامع رسيدند - در مورد شك در جزئيت سوره و دوران امر بين اقل و اكثر ارتباطى ، چارهاى جز جريان اصالة الاشتغال ندارند . زيرا كسى كه از راه نهى از فحشاء و منكر با جامع ارتباط پيدا كرده ، اگر در جزئيت سوره شك كند و نماز را بدون سوره اتيان كند چنانچه از او سؤال كنيم : آيا اين نماز شما نهى از فحشاء و منكر مىكند تا از اين راه ، با جامع مأنوس شود و جامع در خارج تحقّق پيدا كند ؟ اين شخص نمىتواند در جواب بگويد : من يقين دارم كه اين نماز بدون سوره موجب تحقّق همان چيزى است كه من از راه نهى از فحشاء و منكر با آن ارتباط پيدا كردم . بههمينجهت چارهاى ندارد جز اين كه سورهء مشكوكه را در خارج - به انضمام ساير اجزاء -
هامش
( 1 ) - بحارالأنوار ، ج 10 ، ص 394