اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 98

اشتراكها في الدخل في الغرض الذي لأجله دوّن هذا العلم » . « 1 » مرحوم آخوند در اين عبارت خود مىخواهد بفرمايد كه نفس علم - نه تعريف علم يا موضوع آن - عبارت از يك سلسله مسائل متعدّد و پراكنده است . ولى اين مسائل در جامع واحدى با يكديگر مشتركند ، و آن جامع واحد عبارت از اين است كه همهء اين مسائل در غرضى كه علم به جهت آن تدوين شده ، دخالت دارند . مسائل علم نحو ، فراوان و متعدّد است ولى درعين‌حال يك قدر جامع در بين آنها وجود دارد و آن اين است كه همهء اين مسائل در غرض تدوين علم نحو - يعنى صون اللسان عن الخطأ في المقال - دخالت دارند . اگرچه مرحوم آخوند ، عبارت فوق را براى بيان معناى علم مطرح كرده ، ولى از اين بيان استفاده مىشود كه تمايز علوم به تمايز اغراض است ، زيرا وقتى جامع مشترك بين مسائل علم ، دخالت داشتن مسائل در غرض تدوين علم باشد ، آنچه كه مىتواند تمام مسائل علم را زير پوشش خود قرار بدهد و به عنوان قدر جامع مطرح باشد ، فقط مسئله غرض خواهد بود . از خارج هم نزد اينان تقريباً مسلّم است كه هر علمى غرض واحدى دارد و تنها چيزى كه مىتواند مسائل علم را جمع كند ، دخالت داشتن اين مسائل ، در غرض واحد است . در نتيجه تمايز علوم به تمايز اغراض خواهد بود . به عبارت ديگر : مرحوم آخوند در كلام خود فرمود : « قد انقدح بما ذكرنا أنّ تمايز العلوم بتمايز الأغراض الداعية إلى التدوين . . . » در حالى كه در كلام ايشان دليل اين امر به خوبى تبيين نشده كه چرا تمايز علوم به تمايز اغراض است ؟ پس از كجاى كلام ايشان اين مطلب استفاده مىشود ؟ روشن است كه مرحوم آخوند نمىخواهد بفرمايد : چون كلام مشهور ، به نظر ما نادرست است ، پس ما تمايز علوم را به تمايز اغراض مىدانيم . بلكه ايشان علاوه بر نفى حرف مشهور در صدد اثبات ادّعاى خود نيز برآمده و فرموده است : علم ، عبارت از