اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 95

معلول مىباشد . پس چرا مشهور در باب تمايز علوم سراغ علّت ( يعنى موضوع ) رفته و معلول ( يعنى غرض ) را مطرح نمىكنند ؟ در حالى كه لازمهء بيان خودشان اين بود كه تمايز علوم را به تمايز اغراض نسبت دهند نه تمايز موضوعات . احتمال دوّم در كلام مشهور : از كلام مرحوم آخوند استفاده مىشود كه ايشان مراد از « تمايز موضوعات » در كلام مشهور را « تمايز موضوعات مسائل » دانسته است نه تمايز موضوعات علوم . مرحوم آخوند فرموده است : « و قد انقدح بما ذكرنا أنّ تمايز العلوم إنّما هو باختلاف الأغراض الداعية إلى التدوين لا الموضوعات و لا المحمولات » . « 1 » عبارت « لا الموضوعات » در كلام ايشان براى نفى كلام مشهور است . اگر مرحوم آخوند در كلام خود عبارت « لا الموضوعات » را به تنهايى ذكر مىكرد مىتوانستيم بگوييم : منظور مشهور از موضوعات ، موضوعات علوم است ولى با توجّه به اين كه در كلام مرحوم آخوند ، عبارت « و لا المحمولات » نيز اضافه شده است و روشن است كه مراد از محمولات ، چيزى غير از محمولات مسائل نمىتواند باشد - چون در باب محمولات كسى نيامده قدر جامع درست كند و اسم آن را موضوع علم بگذارد - و وحدت سياق اقتضا مىكند كه مراد از موضوعات در كلام مرحوم آخوند نيز « موضوعات مسائل » باشد ، بنابراين از عبارت مرحوم آخوند استفاده مىشود كه ايشان مراد از « موضوعات » در كلام مشهور را « موضوعات مسائل » دانسته است نه « موضوعات علوم » . زيرا ايشان با بيان خود ، تمايز بين « موضوعات مسائل » را مردود دانسته است . در كلام مرحوم آخوند ، قرينهء ديگرى نيز بر اين معنا وجود دارد ، زيرا ايشان در رابطه با تمايز موضوعات ، اشكالى به مشهور وارد كرده كه فقط با احتمال دوّم در كلام مشهور سازگار است . « 2 » مرحوم آخوند فرموده است : اگر تمايز علوم به تمايز موضوعات