جواب اوّل از كلام مرحوم نائينى
محقّق عراقى رحمه الله در جواب اشكال فوق فرموده است : لفظى كه در باب وضع ، مقابل معنا قرار مىگيرد غير از لفظى است كه در مقام استعمال ، در معنا استعمال مىشود . آنچه در استعمال مورد لحاظ تبعى و آلى قرار مىگيرد ، شخص لفظى است كه از دهان مستعمِل بيرون مىآيد ، نه كلّ الفاظ او در جاهاى ديگر . و آنچه مورد لحاظ استقلالى قرار مىگيرد ، عبارت از معناست . مستعمِل ، شخص لفظ « انسان » - كه از دهان او بيرون مىآيد - را مورد لحاظ تبعى قرار مىدهد و به نوع لفظ « انسان » در موارد مختلف ، كارى ندارد . بله ، ممكن است در جايى به « انسان » هم لحاظ استقلالى تعلّق بگيرد ، مثل اينكه از كسى بپرسند : انسان به چه معناست ؟ در اينجا « انسان » مورد لحاظ استقلالى است . ولى در باب وضع - حتى در وضعهاى معمولى - وقتى پدر مىگويد : من نام فرزندم را « زيد » قرار دادم ، شخص لفظ « زيد » - كه از دهان او بيرون مىآيد - را اسم براى اين مولود قرار نداده بلكه نوع لفظ را لحاظ كرده است يعنى هركس « زيد » را بگويد و هر استعمالكنندهاى كه بخواهد لفظ « زيد » را استعمال كند و هركس بخواهد نام اين فرزند را ببرد ، نام « زيد » را مىبرد . و خلاصه اينكه : در مقام وضع ، آنچه كه طرف عُلقه و ارتباط وضعى واقع مىشود ، شخص لفظى كه از دهان واضع خارج شده نيست . اگر چنين بود ، وضع در مورد ديگران مطرح نبود و فقط در مورد واضع اوّل ، مطرح بود يعنى لفظ « انسان » فقط در مورد واضع اوّل - آنهم در استعمال واحد - دلالت بر معنا داشت . در حالى كه اينگونه نيست . واضع ، وقتى مىگويد لفظ « انسان » را براى « حيوان
ناطق » قرار دادم منظورش اين است كه هرجا و در هر استعمالى و توسط هر متكلّمى و در هر شرايطى كه اين لفظ اطلاق شود ، از آن « حيوان ناطق » اراده مىشود . محقّق عراقى رحمه الله مىفرمايد : چه اشكالى دارد كه در ارتباط با شخص لفظ و مقام استعمال بگوييم : لحاظِ لفظ ، تبعى است ولى در ارتباط با مقام وضع - چون طبيعى و نوع لفظ مطرح است - بگوييم : لحاظِ لفظ ، استقلالى است ؟