اين مسئله ، مورد اختلاف واقع شده است كه در ذيل به بحث و بررسى نظرات در مورد آن مىپردازيم :
نظريهء اوّل ( نظريهء مشهور نحويين )
مشهور بين نحويين اين است كه وضع حروف عام و موضوع له آنها خاص است ، يعنى واضع - در مقام وضع - يك معناى كلّى را تصوّر كرده و لفظ را براى مصاديق آن وضع كرده است . و همان گونه كه قبلًا گفتيم : در باب وضع عام و موضوع له خاص ، نوعى اشتراك لفظى تحقّق دارد كه ناشى از وضعِ واحد است نه اوضاع متعدّد . بنابراين ، در باب حروف وقتى واضع خواسته است كلمهء « مِنْ » را وضع كند ، نخست مفهوم كلّى « ابتدا » را تصوّر كرده و سپس لفظ « مِنْ » را براى مصاديق و جزئيات اين مفهوم وضع كرده است . « 1 »
نظريهء دوّم ( نظريهء مرحوم آخوند )
مرحوم آخوند معتقد است ، حروف داراى وضع عام و موضوع له عام بوده و حتّى
هامش
( 1 ) - اين قول ، ابتدا توسط عضدى در شرحى كه بر مختصر الاصول ابن حاجب نوشته است مطرح گرديده و محقق شريف در حاشيهء مطوّل و حاشيهاى كه بر شرح مختصر الاصول نوشته آن را پذيرفته و تحقيقى در مورد آن ارائه داده است . جماعتى از اصوليين - مانند صاحب معالم ، صاحب قوانين و صاحب فصول - به تبعيت از سيد شريف ، اين قول را پذيرفتهاند و در كتاب عناية الاصول آن را مشهور بين متأخرين دانسته است . ولى مرحوم آخوند آن را نپذيرفته و مىفرمايد : « اما الوضع العام و الموضوع له الخاص فقد توهّم أنّه وضع الحروف و ما أُلحق بها من الأسماء . . . » كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 13 رجوع شود به : معالم الدين ، ص 128 ، قوانين الاصول ، ج 1 ، ص 289 ، الفصول الغروية ، ص 16 ، عناية الاصول ، ج 1 ، ص 21 ، البحث النحوي عند الاصوليين ، ص 220 - 222 ، المطوّل مع حاشية السيد الشريف ، ص 372 - 374 بدائع الأفكار للمحقّق الرشتى ، ص 41 .