توضيح : جامع بر سه قسم است : صنفى ، نوعى ، جنسى . جامع صنفى : گروهى از افراد يك نوع كه زير پوشش يك جامع مضيّقى - غير از جامع نوعى - قرار گرفته باشند ، آن جهتى كه اين گروه را زير پوشش خود جمع مىكند « جامع صنفى » ناميده مىشود . مثلًا عنوان « سفيدپوست » يك جامع صنفى است كه گروهى از افراد انسان را زير پوشش خود قرار مىدهد و اين عنوان ، غير از افراد اين گروه را شامل نمىشود . جامع نوعى : گروهى از افراد يك جنس كه زير پوشش يك نوع قرار گرفته باشند ، آن نوع كه آنها را زير پوشش خود گرفته ، « جامع نوعى » ناميده مىشود . مثلًا انسانهاى سفيدپوست علاوه بر جامع صنفى ، داراى يك جامع نوعى نيز مىباشند ، آن جامع نوعى عبارت از « انسان » است كه هم شامل صنف سفيد پوست مىشود و هم ساير اصناف را در بر مىگيرد . جامع جنسى : گروهى از افراد كه زير پوشش يك جنس قرار گرفته باشند ، آن جنس كه آنها را زير پوشش خود گرفته ، « جامع جنسى » ناميده مىشود . مثلًا عنوان « حيوان » يك جامع جنسى است كه علاوه بر اينكه افراد و اصناف انسان را شامل مىشود ، ساير انواع حيوان را نيز شامل مىشود . در اينجا از مرحوم بروجردى و مشهور سؤال مىكنيم كه مراد شما از جامع كداميك از اقسام جامع است ؟ ما شواهدى داريم كه مراد مرحوم بروجردى و مشهور ، جامع نوعى است : شاهد اوّل : مشهور كه مىگويند : « نسبت موضوع علم با موضوعات مسائل ، نسبت طبيعى و افراد و كلّى و مصاديق است » ، معلوم مىشود جامع نوعى را اراده كردهاند و موضوعات مسائل را به عنوان افراد اين جامع و مصاديق آن فرض كردهاند و اگر جامع جنسى را اراده مىكردند بايد مىگفتند : « موضوعات مسائل به عنوان انواعِ موضوع علم مىباشند ، يعنى هركدام از آنها يك نوع است و جامع عبارت از جنس است » .
درحالىكه چنين تعبيرى نياوردهاند . و همينطور ، جامع صنفى هم اراده نشده است ، براى
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 120
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٢٠