از خلل و غلط نميباشد ، و با وجود اينها اطلاع بر برهان آن كه موجب اطمينان شود همهكس را ميسر نيست ؛ بخاطر فاتر رسيد كه آلتى به جهت استخراج سمت قبله وضع شود كه برهان آن ظاهر و در هر جا در هر وقت بىاحتياج بفكرى و حسابى در نهايت سهولت استخراج سمت قبله هر بلد از آن توان نمود . و كيفيت وضع اين آلت و طريق استخراج سمت قبله از آن و ساير فوائد كه بالعرض از آن مستنبط ميتواند شد در چند فصل بيان مىشود : فصل اول در كيفيت وضع اين آلت الخ .
راقم گويد : رسالهاى از قدما در معرفت كره در سى باب به فارسى در تملك اين فقير است كه از حيث متانت در عبارت و تحقيق در مسائل و حسن صنعت در ترتيب و تنظيم ابواب ، همسنگ رساله بيست باب خواجه نصير الدين طوسى در اسطرلاب است و باب آخر آن در معرفت امتحان كره از راستى و كژى است ، چنان كه باب نوزدهم بيست باب مذكور در امتحان اسطرلاب و معرفت راستى و كژى آن است اين رساله با اين كه تمام است و اول و آخرش را دارا است نامى از مصنف آن برده نشده است و در مؤلفات خواجه نيز رسالهاى به اين نام در معرفت كره نيافتهايم .
در آغاز آن بعد از تسميه و تحميد فرمايد : اما بعد اين كتابيست در معرفت كره كه هر كه بر اين عمل واقف شود از اسطرلاب مستغنى گردد و چند عمل كه از اسطرلاب متعذر باشد حاصل توان كرد چنان كه ياد كرده شود انشاء الله و اين مختصر مشتمل است بر سى باب : باب اول در معرفت كره و القاب آن - الخ .
باب 25 آن در معرفت سمت قبله است به اين بيان : در معرفت سمت قبله در هر شهر كه خواهد بايد كه طول و عرض مكه و آن شهر معلوم باشد پس كره بر عرض شهر مفروض نصب كنند ، چون دائره نصف النهار مماس دائره ماره به اقطاب اربعه شود دائره ارتفاع بر نصف النهار ثبت كنند و به قدر عرض مكه بعد از
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 787
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٨٧