مىيابد و وجودى شديد و قوى مىگردد چه اين كه مرجع و مآل علم به نور وجود است . و اين نور عين نفس ناطقه بلكه عين وى مىگردد العلم نور يقذفه الله فى قلب من يشاء ، و بعبارت كوتاه بسيار بلند فارابى در مدينه فاضله : كل ما كان وجوده اتم فانه اذا علم و عقل كان ما يعقل عنه و يعلم منه اتم . پس هر اندازه كه قوت روان اعنى علم آن شريفتر و فاضلتر باشد قوت وى بيشتر مىگردد و نيروى نور ذاتش فزونى مىگيرد و فروزانتر مىشود و با حيات محض
إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ
( عنكبوت 65 ) سنخيت بيشتر پيدا مىكند به مثل پارهء زگال كه در كنار انگشت آتش اندك اندك خود آتش مىشود همچنين نفس از نقص بسوى كمال مطلق كه بيان هر كمال است و تمام بلكه فوق تمام است گرايش پيدا كرده رهسپار مىشود و سفر از خلق به حق مىكند و آثار تكوينى حقايق اسماء حسنى و صفات علياى الهى
عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها
( بقره 31 ) از جوهر ذات او بروز و ظهور مىكند و كمكم قرآن را صورت كتبيه و عينيه انسان كامل و تفسير مسير تكاملى نوع انسان مىشناسد و شخص انسان كامل را ظرف حقايق قرآن و امام قافله نوع انسان و متن صراط مستقيم كه صراط الله و صراط الى الله است مىيابد و مىفهمد كه هر كس از آن تجاوز كرده است از سير تكاملى انسانى و حركت استكمالى الى الله تعالى باز مىماند و بر خويشتن ستم مىكند
وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ
( طلاق 2 ) چه اين كه راه راست بيش از يك راه نمىتواند باشد و بقول ارشميدس : المستقيم اقصر خط و اصل بين النقطتين و در اينحال به سر عظيمى كه در گفتار ولى الله اعظم حضرت وصى عليه السلام است كه : كيف تعمهون و بينكم عترة نبيكم و هم أزمة الحق و أعلام الدين و السنة الصدق فانزلوهم بأحسن منازل القرآن ( نهج البلاغة خطبه 85 ) نهفته است مىرسد . و الله ولى التوفيق .