و همچنين عرض اقليم رؤيت مىشود اطول از طول آن باشد . و همچنين افق حادث كوكبى با طول آن ( زيج بهادرى ص 632 ) .
و چه بسا بلاد و آفاقى كه طول آنها نسبت به مبدأ طول مفروض و مأخوذ اندك باشد و عرض آنها چند برابر طول آنها بوده باشد .
و همچنين عرض حادث هندسى شايد اطول از طول باشد مثلا در يودهم اصول گويد : اذا أضيف الى خط منطق سطح منطق فالعرض الحادث ايضا منطق ، الخ . و همچنين يح ونز وسا و غيرها از همان مقاله .
قوله تعالى :
وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ
( حديد 22 ) يعنى فراخى آن .
نكته 827
فعل طبيعى بدون شعور از فاعل صادر مىشود ، و فعل انسان و حيوان با هم و قصد و شوق ، و اراده حق غير هر دو است .
بلكه او عالم است بفعل خود و اين كه چگونه از او صادر مى - شود . و اين مرتبه علم اراده است كه مصادف با وجود فعل است و طورى است كه علم او متجدد نشود چون از ازل عالم بود كه در وقتى معين فعلى از او ايجاد گردد و اين شبيه به خالقيت و رازقيت است كه اضافه محضه و متجدده است قال الكاظم عليه السلام : ارادته احداثه لاغير .
نكته 828
بسيط الحقيقة كل الاشياء ، به جهت اين كه اگر چيزى از او سلب شود و وجودى از براى او باشد حيثيت انتزاع معنى سلب غير از حيثيت انتزاع وجود خود اوست و به اين جهت تكثر حيثيت در ذات او پيدا شده بسيط نخواهد بود . و اين معنى همانست كه گويى حق سبحانه غيرمتناهى است ، و همانست كه گويى حق سبحانه الصمد است كه به تفسير اهل بيت عصمت و وحى صمد آنست كه او را جوف نبود . و همانست كه گويى