معنى آن به اين نحو در دلم القاء شده كه انسان است فقط قابل حمل قرآن است جز اينكه به خود ظالم است و از مقامش جاهل كه نميداند در اهمال و اعراضش از قرآن چه حقائقى را از دست مىدهد و چه ضررى به او توجه مينمايد . غرض اينكه انه كان ظلوما جهولا علت براى حمل آن نيست كه چون ظلوم و جهول بود حمل آن كرد تا به تكلفاتى كه قوم در معنى آن دارند مرتكب شويم بلكه اين خود جملهء مستأنفه است كه حق جلت عظمته از انسان خبر ميدهد كه ظلوم و جهول است . و قوله ليعذب الله الخ متعلق به عرضنا مىباشد خلاصه اينكه قرآن كريم حقيقت عالم و صورت كتبيه انسان كامل حضرت خاتم - النبيين محمد بن عبد الله صلى الله عليه و آله و سلم است و هر فردى از افراد انسان بهر اندازهاى كه جانش آن حقيقت را واقعا نه لفظا دارا است به همان اندازه به انسان كامل نزديك است و از حقيقت عالم برخوردار شد و چون منافقين و منافقات و مشركين و مشركات از آن دور شدند از دست خود در عذاب خواهند بود و اسناد يعذب به الله مجاز است چه اگر قرآن نازل نميشد گمراهى و دورى آن فرق از حقيقت معنى نداشت پس كان الله اضلهم و عذبهم ولى مؤمنين و مؤمنات چون جانشانرا به اين نور الهى منور كرده و از رين نفس خلاصى يافتند در آسايشاند كه مشمول غفران و رحمت شدند . و آيتان ليعذب بعد از انه كان ظلوما جهولا در اين معنى لطيف كه گفتيم نيك دال است . راقم رسالهاى در تفسير آيه عرض امانت نوشته است .
نكته 728
حضرت علميه حضرت اعيان ثابته است كه مظاهر اسماء و صفاتند ، لذا اعيان بمنزلت ابدان اسماء و صفاتند ؛ و اسماء و صفات بمنزلت ارواح آنها چنان كه اعيان خارجى بمنزلت ابدان اعيان ثابتهاند و اعيان ثابته بمنزلت ارواح آنها . همه اسما مظاهر ذاتند ، همه اشياء مظاهر اسماء . اعيان ثابته در لسان اهل نظر