كمتر از بيشتر روند آنچه بماند آن را بعد مطلعى خوانند و قوس مكث نيز گويند پس اگر اين بعد مطلعى زياده از پانزده درجه و سى و پنجدقيقه بود ( ياله ) و بعد سوا موافق عدد اساس يا قريب باشد ماه بنمايد خاصه كه عرض قمر شمالى بود . و اگر بعد مطلعى كمتر از آن باشد كه گفته شد امكان رؤيت نباشد اما اگر بعد سوا دور بود از عدد اساس و بعد مطلعى نزديك بود بدوانزده درجه ( 12 ) البته ماه بنمايد خاصه كه عرض شمالى بود . و اگر بعد سوا در حد رؤيت افتاده بود و بعد مطلعى يانزده درجه بود يا كمتر به هيچ حال امكان رؤيت نبود خاصه در عرض جنوبى ( من زيج خواجه عليه الرحمه )
ج - ( ايضا طريق قوس الرؤيه از زيج خواجه على شاه مرحوم ) : هرگاه تمام قوس مضروب انحطاطى جيب تمام بعد سوا و جيب تمام عرض قمر بيشتر از بعد سوا باشد هلال بتوان ديد .
مثال در شهر شوال سنه نهصد و هفتاد و نه ( 979 ) : بعد سو ا ط كح - تمام ا و ف لب - جيبش نط نا - عرض قمر جنوبى ح لح - تمام او فو كب - جيب اين نط نب - مضروب جيبين منحطا نح ح - قوسش عه كد - تمام او يدلو - چون اكثر از ده درجه بود شب جمعه هلال شوال جمال نمود .
د - مثال ديگر از جيب فرنگى ( كذا - از زيج فرنگى ظ ) :
بعد سوا ط م - تمام ا و ف ك - جيبش زمب ما - عرض قمر شمالى ب كح - تمام او فرلب - جيبش زمب نر - مضروب جيبين يه كه لح - قوس او بعد از نقصان ظل مهها در جدول جيب ف يب - تمام او ط مح - ممكن الرؤيه بايد نوشت يحتمل كه ننمايد .
ه - فائدة : چون عرض ماه شمالى بهجده ساعت بعد از اجتماع ، رؤيت ممكن بود خاصه از جدى تا سرطان ؛ و اگر جنوبى بود بعد از سى ساعت رؤيت ممكن بود ( من زيج علاء الدين . )
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 525
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٥٢٥