و - قاعده : بتجربه معلوم شده است كه چون در وقت غروب آفتاب ، ارتفاع قمر هشت درجه باشد قمر مرئى شود ( برجندى ) .
نكته 704
اين كمترين دورههاى كتب رياضى و هيأت را تا خود اكرما نالاوس و مجسطى بطليموس بتحرير خواجه نصير الدين طوسى ، و استخراج از زيجات به خصوص تعليم دوره زيج بهادرى و عمل به اسطرلاب و ربع مجيب را از استاد ذوالفنون آية الله علامه حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى قدس سره الشريف فرا گرفته است . آلت اسطرلاب را از كتابخانه مدرسه مروى تهران كه خودم در آنجا حجره داشتم مطابق شرايط آن كتابخانه استفاده مىكردم و جناب استاد از روى آن تدريس مىفرمود . از شوق و عشق در پى آن شدم كه شايد بتوانم آلت اسطرلابى بدست آورم .
چندين آلت اسطرلاب در عتيقه فروشيهاى تهران ديدهام كه رنگ آنها كهنه و تاريخ آنها قديم و بعضيهاى به امضاى عبد الائمه بوده است و لكن هر يك را كه باز مىكردم و حجره و عضاده و عنكبوت و صفحات و ديگر اجزاء و رسوم بر آنها را مشاهده مىكردم مىديدم به هيچوجه با موازين رياضى اسطرلاب و قواعد تسطيح وفق نمىدهد . و بر روى صفحات بعضى از آنها شكل ستارهها و اسامى آنها منقوش بوده است كه اصلا اين كار دخلى به عمل اسطرلاب ندارد . تا به طريقى فهميدهايم كه شخصى به نام فلان در يك اطاق فوقانى فلان خيابان تهران اين اسطرلابها را مىسازد و سپس آنها را در سركه مىگذارد و مدتى در زير خاك دفن مىكند كه رنگ برنج آن بر مىگردد و مطابق تاريخ مرقوم بر آن خودش را كهنه نشان مىدهد .
روزى به سراغ او رفتم و ديدم مشغول اسطرلاب ساختن است و پرگارى خاص در دست دارد و اوراقى از عكس صفحات و عنكبوت و ظهر حجره در پيش اوست و بدون مراعات هيچگونه قوانين رياضى و موازين تسطيح ، بر روى صفحات برنج پرداخته