به معقول ، و در شرح فصوص فارابى و غيرها به تفصيل بحث كردهايم و ادله عقلى و نقلى اقامه نمودهايم و در اين جا به ذكر بعضى از آيات و روايات به عنوان مزيد بصيرت تبرك مىجوييم :
وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ
قاضى ناصر بن عبد الله بيضاوى متوفى 685 ه ق در تفسير گرانقدرش به نام انوار التنزيل و اسرار التأويل در تفسير همين آيه كريمه افاده فرمود : فيها دلالة على أن الارواح جواهر قائمه بانفسها مغائرة لما يحس به من البدن تبقى بعد الموت دراكة و عليه جمهور الصحابة و التابعين و به نطقت الايات و السنن . ( بقره 151 ) .
- اين كلام بيضاوى را خيلى قدر و مرتبت است و اگر وى را در تفسيرش جز اين مطلب مهم كلامى نبود در ارزش كتابش كافى بود . گويد : آيه دال است بر اينكه ارواح ، جواهر قائم بذات خود و مغاير با اين ابدان محسوس و بعد از مرگ باقى و دراكند ، و جمهور صحابه و تابعين بر اين عقيدت بودند و آيات و سنن بدان ناطقند .
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ
اين كريمه نيز دلالت دارد بر اينكه انسان غير از اين هيكل محسوس است بلكه بذات خود جوهر مدرك است و به خرابى بدن فانى نمىشود و تألم و التذاذ و ديگر ادراكاتش توقف بر بدن ندارد . ( آل عمران 170 )
وَ لا تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ *
هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ ما كانُوا يَفْعَلُونَ
مشابه اين آيات كريمه چند آيت ديگر نيز هست . نفرمود بما كنتم تعلمون يا مما كنتم تعلمون ، براى اين كه افاده فرمايد جزا نفس عمل است ، و همچنين آيات ديگر .
قال يا نوح انه ليس من اهلك انه عمل غير صالح آيه كريمه