ده جزؤ باشد و اين مساوى ما بين مطالع نظير جزؤ آفتاب و مطالع نظير درجه غروب قمر باشد و بسبب اختلاف منظر گفتهاند كه ما بين ده و دوازده باشد .
برجندى در شرح زيج الغ بيك گويد : مشهور در ممكن الرؤيه آنست كه يكى از دو بعد كمتر از ده درجه باشد بدقيقهاى چند كه كمتر از نصف باشد . و در بعد سوا گويد : اگر بعد ميان تقويم آفتاب و تقويم حقيقى قمر بگيرند انسب است به جهت آنكه بعد است كه سبب زيادتى و نقصان نور قمر مىشود .
راقم گويد : مرادش از تقويم حقيقى قمر اين است كه به تقويم مرئى قمر نباشد . و ديگر اين كه براى نگارنده در مرات عديده بتجربه معلوم شده است كه مقدار هر يك از بعدين كمتر از ده درجه هلال رؤيت شده است و تفصيل را در دروس معرفت وقت و قبله نگاشتهايم پس در رؤيت هلال جمود بر ظاهر نص زيجات نبايد كرد فتدبر .
نكته 620
يكى از آداب و رسوم پسنديده علماى پيشين اين بود كه در هر فنى بخصوص در علوم عقلى ، هرگاه ميخواستند مثالى بزنند بسيار به مسائل رياضى مثال ميزدند . مثلا مولى عبد الله يزدى در حاشيه بر تهذيب منطق تفتازانى كه از كتب منطقى دوره دوم محصلين است در بيان اجزاى علوم چند قضيه هندسى را بعنوان مثال نقل كرده است . و معلوم است كه اين عمل تا چه اندازه در تشويق و تحريص محصل ابتدائى و ترغيب او بفرا گرفتن علوم رياضى اهميت بسزا دارد .
وى در اينكه موضوعات مسائل علم ممكن است مركب از موضوع علم با عرض ذاتى آن باشد گويد : كقول المهندس :
كل مقدار وسط فى النسبة فهو ضلع ما يحيط به الطرفان يعنى هر مقدارى كه وسط در نسبت است ضلع سطحى است كه دو طرف وسط به آن محيطاند . مرادشان از ضلع ، ضلع مربع است