انحطاط آفتاب هيجده درجه مىباشد .
اقوال ديگر نيز هست كه بعضى گفتهاند پانزده درجه ، و بعضى گفتهاند شانزده درجه ، و بعضى گفتهاند نوزده درجه و حتى بعضى گفتهاند بيست درجه و بعضى در صبح و شفق قائل به تفصيل شدهاند به تفصيلى كه در دروس سى و هفتم تا چهلم دروس معرفت وقت و قبله عنوان و بيان كردهايم . و اين اختلاف بر اثر عوارض جوى و انكسار نور و صفا و كدورت هوا و حدت و ضعف بصر و امثال اين امور است .
و فرمول رياضى آن اين است : آفتابرا بوقت طلوع در روز مفروض مقوم كنند و از او چهار دقيقه نقصان كنند پس نظير جزو آفتاب بگيرند و او را هيجده درجه ارتفاع غربى بر افق بلد فرض كنند و بر آن ارتفاع دائر استخراج كنند و بر پانزده قسمت كنند ساعات مستوى ماضى بود از اول شب تا وقت طلوع صبح ، و چون آن را از ساعات تمام آنشب نقصان كنند ساعات باشد از طلوع صبح تا طلوع مركز جرم آفتاب . بلكه چون آن دائر را از قوس النهار نقصان كنيم دائر بين الطلوعين حاصل شود .
اما به جهت غروب شفق بر تقويم شمس غروب چهار دقيقه افزايند پس نظير جزو آفتاب را هجده درجه ارتفاع شرقى فرض كنند و بر آن ارتفاع دائر استخراج كنند و بر پانزده قسمت كنند ساعات مستوى بود تا وقت غروب شفق از وقت غروب مركز جرم آفتاب .
تبصره : نظير جزء آفتاب را كه به ارتفاع 18 درجه فرض كردهايم براى دائر كه از باب نوزدهم زيج بهادرى ( ص 83 ) مثلا ، تحصيل مىشود بايد قوس النهار و سهم آن و جيب غايت ارتفاع همه بحسب نظير جزء آفتاب حساب شود فلا تغفل .
تبصره : زمان مذكور بين طلوع صبح كاذب و بين طلوع
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 361
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٦١