علمپرورى و عالمپرورى مىنمودند ، لكن مرحوم ملا على نورى و حكيم سبزوارى در تعليم حكمت متعاليه و تدريس كتب صدر المتالهين ، و مرحوم آقا ميرزا محمد رضاى قمشهاى و آقا ميرزا هاشم اشكورى در تعليم حقائق عرفانيه و تدريس صحف محيى الدين عربى ، و مرحوم ميرزا حسن كرمانشاهى در تعليم حكمت مشاء و تدريس زبر شيخ رئيس ، شاخص بودهاند و در شاگردپرورى و نشر اصول معارف انسانى ممتاز . و هر يك در فن ديگرى كمال تبحر را داشته است جز اين كه در يك سمت شهرت يافته است با حفظ اين كه و الذين اوتوا العلم درجات .
عارف نامدار ميرزا محمد رضا قمشهاى در احياى معارف عرفانيه ، بمثابت حكيم بزرگوار آخوند ملا على نورى در احياى حكمت متعاليه بوده است .
نكته 614
وقتى در محضر مبارك استاد علامه طباطبائى صاحب الميزان سخن از اقامه برهان بر اصول معارف قرآنى و عقائد انسانى عنوان شده است فرمود اينها را ملاصدرا به ما ياد داده است .
و وقتى به تنهائى در محضر مباركش مشرف بودم كه سخن از خدمت علمى اين اكابر الهى بميان آمد فرمود : آقا آنهمه ناملايمات روزگار را چشيدهاند ، و آنهمه سنگ حوادث را خوردهاند ، و طعنها و دشنامها از اين و آن شنيدهاند ، و محروميتها و آوارگيها را تحمل كردهاند ، ولى دست از گوهر گرانبهاى عقيدت ايقانى ، و حقيقت ايمانى خود برنداشتهاند و با همهء آن رنج و سختيها معارفى را كه با خون جگر تحصيل كردهاند نوشتند و گذاشتند و گفتند حق و حقيقت اين است كه نوشتهايم .
نكته 615
از تتبع در كتاب اسفار معلوم مىگردد كه دأب مرحوم آخوند اين است كه در ابتداى مباحث به ممشاى قوم در مسير فلسفه رائج مشى مىكند ، و در انتها از آنها فاصله مىگيرد .