تخطي إلى المحتوى الرئيسي

هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 347

مساهمون:

ص٣٤٧
مركزى است چه در واژه فرهنگى رياضى قدماء كم متصل به تقدير و مقدر تعبير مىشود و كم منفصل به عدد . و ديگر اينكه دو زاويه بر قاعده مثلث متساوى الساقين مساوى هم‌اند كه به شكل پنجم مقاله اولى اصول اقليدس مبرهن شده است ، خواجه طوسى در پايان تحرير آن فرمود اين شكل ملقب به مأمونى است . و ديگر اينكه چون مثلث مستوى زواياى ثلاث آن معادل قائمتين است و زاويه مركزى در فرض مذكور دو ثلث قائمه است و دو ساق آن هر يك نصف قطرند پس هر يك از دو زاويه بر وتر قوس كه قاعده مثلث مىشود ، دو ثلث قائمه خواهند بود . برهان تناهى ابعاد در فصل يازدهم نمط اول اشارات ( ص 14 طبع شيخ رضا ) و فصل هشتم از مقاله سوم طبيعيات شفاء ( ص 99 ج 1 ط 1 ) و در جواهر و اعراض اسفار فصل هشتم مرحله يازدهم ( ج 2 ص 8 ط 1 ) عنوان شده است و تعليقات ما بر اشارات و اسفار در اين مقام شايد نافع باشد .

نكته 599

در وجه تسميه شكل عروس به عروس ، دانشمندانى از آن جمله محقق دوانى چنين فرموده‌اند : عروس در لغت عرب مال كثير النفع را گويند و اين شكل به علت عموم نفع و كثرت فوائد هندسى آن عروس ناميده شد . نگارنده گويد : اين قضيه فيثاغورس فيلسوف و رياضى دان معروف يونانى است كه جدول ضرب معروف از ابداعات فكرى اوست ، در حدود پنج قرن پيش از ميلاد مسيح عليه السلام بود . قاعده دستور زبان عربى ( علم نحو ) در نسبت اين است كه اسماء مركب را به صدر آن نسبت ميدهند مثلا در نسبت به بعلبك بعلى و به تأبط شرا تأبطى ميگويند ، و گاهى نسبت به جزء دوم ميدهند چنان كه در نسبت به عبد مناف منافى مىگويند چنان كه در هرگاه مضاف اليه مقصود باشد به ثانى نسبت ميدهند چنان كه در