نكته كوتاه در نزد دانا بسيار بلند است .
نكته 571
علم به قوانين حسابى و قواعد مسائل عددى در تقويت نفس انسانى از اعظم وسائل است . به خصوص علم هندسه كه در تعديل و تقويم ذهن و فكر و قلم و بيان تأثيرى به سزا دارد .
حكما و فلاسفه بزرگ گفتهاند : براى رسيدن به معرفت حقايق اشياء فكر را بايد به علوم رياضى ورزش داد .
آرى علوم رياضى براى حكيم به مثابت مسطره براى خطاط است ، همچنانكه مسطره ، مشاق را از كجى و بىنظمى در كتابت حروف ، و انحراف سطور ، حافظ است ؛ علوم رياضى فكر را از خطا و اعوجاج و انحراف باز مىدارند و به آن استقامت و اعتدال مىدهند . زيرا كه مسائل آن مبتنى بر قواعد خلل - ناپذير است و هيچ مسامحه و سهل انگارى در آنها راه ندارد ، با تخمين و تقريب درست نميشود . اگر چنانچه اندك اشتباه و غفلت در اعمال قوانين آن به محاسب روى آورد از نتيجه فرسنگها دور مىشود و از رسيدن به مقصود باز مىماند . لذا گفتهاند كه عدد براى محاسب مانند دندانههاى كليد است كه اگر زائد يا ناقص باشد فتح باب نميشود و هرگز درب مطلوب به روى او باز نمىگردد .
لذا انسانهاى ورزيده در علوم رياضى صاحب رأيى صائب ، و نظرى ثاقب ، و كم گوى و گزيده گوى ، و دير گوى و نكو - گوى مىشوند . عبارات و الفاظ آنان نوعا حساب شده است . قلم آنان بسيار رصين و متين است . مىبينيم كه عبارات خواجه طوسى در شرح اشارات شيخ رئيس ، و تحرير اصول اقليدس ، و تحرير مجسطى بطلميوس و ديگر مصنفاتش به فارسى و عربى ، چنان سخت استوار است كه گويى به جاى مركب ، سرب مذاب به كار برده است .
ابن فنارى كه يكى از عارفان به نام است ، در فصل دوم