فاتحه مصباح الانس ، علم رياضى را علم ايقانى بدون اختلاف معرفى نموده است .
ابن خلدون در مقدمه تاريخش سخنى در فضيلت علم هندسه دارد كه بپارسى ترجمه و نقل مىكنيم :
هندسه به خرد فروغ ، و به انديشه راستى مىدهد . زيرا همه براهينش به روشى روشن و سبكى آشكار است . از همين جهت غلط در قياسهايش راه ندارد . لذا به ممارست آن فكر از خطا دور مىگردد . و بر اثر روش روشن ، هوش و بينش به هندسهدان دست مىدهد . و گفتهاند بر در سراى افلاطون نوشته بود : هر كس هندسهدان نيست به منزل ما وارد نشود . و مشايخ ما گفتهاند : ممارست در علم هندسه براى فكر به مثابت صابون براى جامه است . چنان كه اين جامه را تميز مىگرداند ، آن فكر را صافى مىنمايد . و اين از جهت حسن ترتيب و انتظامى است كه در مسائل هندسى به كار رفته است .
در سير حكمت در اروپا ترجمه افلاطون آمده است : وى در بيرون شهر آتن باغى داشت وقف علم و معرفت نمود .
مريدانش براى درك فيض تعليم و اشتغال به علم و حكمت آنجا گرد مىآمدند . و چون آن محل آكادميا نام داشت فلسفه افلاطون معروف به حكمت آكادمى شد ، و پيروان آن را آكادميان خواندند . و امروز در اروپا مطلق انجمن علمى را آكادمى مىگويند . گفتهاند كه بر سر در باغ آكادمى نوشته بود هر كس هندسه نمىداند وارد نشود .
و نيز قفطى در تاريخ الحكماء گويد : حكماى يونان بر ابواب مدارسشان مىنوشتند كه : كسى اصول اقليدوس را نخوانده است در اين مدرسه وارد نشود .
و نيز قفطى در تاريخ ياد شده چند بيت رسا و بلند از ابو على مهندس مصرى در وصف اقليدس و كتاب اصول هندسه وى
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 322
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٣٢٢