است و بعبارت ديگر و هم عقل ساقط است . بدانكه مشاء انواع ادراك را چهار نوع دانسته ، و شيخ در فصل دوم مقاله دوم نفس شفاء بتفصيل عنوان كرده است ( ج 1 ط 1 ص 295 ) و از انواع تعبير به اصناف فرموده است بدين عبارت : الفصل الثانى فى تحقيق اصناف الادراكات التى لنا الخ فتدبر .
و عجب اينكه در فصل هشتم نمط سوم اشارات ، تثليث در اقسام ادراك فرموده است و آن را بعنوان تنبيه ذكر كرده است كه : تنبيه الشىء قد يكون محسوسا عند ما يشاهد الخ و محقق خواجه نصير الدين در شرح آن در بيان انواع ادراك چهارگانه داد سخن را داده است او چنين آغاز فرموده است :
لما فرغ من بيان معنى الادراك أراد أن ينبه على انواعه و مراتبها ، و انواع الادراك اربعة احساس و تخيل و توهم و تعقل ، فالاحساس ادراك الشىء الخ .
در كلام شيخ كه متن است به تثليث اقسام ادراك ، و شرح خواجه به تربيع آن تأمل لازم است بخصوص كه در شفاء تعبير به اصناف نموده است و در اشارات تثليث را معنوان به تنبيه كرده است .
و صدر المتالهين مطابق اصل اصيل تثليث كه عوالم را سه قسم ميداند انواع ادراك را نيز سه قسم مىداند و وهم را عقل ساقط مىداند و اين مطلب اسنى و اسمى را در چهار جاى كتاب شريف اسفار كه ام الكتاب مؤلفات او است عنوان مىكند اول در فصل چهاردهم طرف اول مرحله دهم آن كه در اتحاد عاقل بمعقول است در اينجا بطور اجمال مطلب را عنوان فرمود بدين عبارت :
اعلم ان الفرق بين الادراك الوهمى و العقلى ليس بالذات بل امر خارج عنه و هو الاضافة الى الجزئى و عدمها فبالحقيقة الادراك ثلاثة انواع كما ان العوالم ثلاثة و الوهم كأنه عقل ساقط
هزار و يك نكته (فارسى) — صفحة 272
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٧٢