چو اعرابى مقدسهاى خشكاند * كه يكسر پشك و جز آنها كه مشكاند
نكته 399
قرآن و عرفان و برهان از هم جدايى ندارند در دفتر دل هم اين نكته ثبت است كه :
چو بينى آيت قرآن فرقان * بدان آن عين عرفانست و برهان
نباشد اين سه را هرگز جدايى * كه هر يك نيست جز نور خدايى
خدا داند كه صرف ژاژ خايى است * كه گويد اين سه را از هم جدايى است
سه باشد ار ذكاء و شمس و بيضا * نباشد جز يكى از حيث معنى
قلم در رد معرفت فكرى زدن ، و خط بطلان به منشورات براهين عقلى كشيدن ، و دين الهى و فلسفه الهى را جداى از هم داشتن و پنداشتن ستمى بس بزرگ است . و در عين حال تميز بين دو نحو ارتزاق لاكلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم را ندادن سخنى سخت سست است . هيچگاه بشر نمىتواند از منطق و برهان بىنياز باشد چنان كه از وحى و رسالت ؛ و بالاخره اگر عارف بخواهد فرضا يكى از مطالب فلسفى را رد كند بايد با دليل رد كند و دليل خود فلسفه است .
اولياى دين ما عليهم السلام در مقام احتجاج و استدلال بطريق فكر و نظر اقدام مىفرمودند چنان كه كتاب احتجاج شيخ اجل طبرسى و كتاب احتجاج بحار و ديگر جوامع روائى در اين مطلب سند زندهاند . بلكه خود قرآن مجيد در اين موضوع حجتى گويا است كما لا يخفى على أهله . مبناى پيشرفت عقل و هشدارى بشر به احتجاج و استدلال است كه به سه قسم برهان و خطابه و جدال احسن تقسيم مىشود چنان كه قرآن كريم بدان