اين كه رسالهاى موجز از جيلى در اين باب دارد به نام الكهف و الرقيم في شرح بسم اللّه الرحمن الرحيم .
و ما در اين مقام به برخى از اشارات اكتفا مىكنيم ؛ چه اگر بخواهيم در اين مباحث وارد شويم سخن به درازا مىكشد ؛ زيرا كه :
مرا ميدان بحث اينجا وسيع است كه در اين صنعتم صنع صنيع است جناب طبرسى در مجمع البيان در فضل
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
سوره فاتحه از ابن مسعود روايت كرده است كه :
من أراد أن ينجيه اللّه من الزبانية التسعة عشر ، فليقرأ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
؛ فانها تسعة عشر حرفا ليجعل اللّه كل حرف منها جنة من واحد منهم .
و نيز سيوطى در الدر المنثور ( ج 1 ، ص 9 ) گويد :
و اخرج وكيع و الثعلبى عن ابن مسعود قال : من أراد أن ينجيه اللّه من الزبانية التسعة عشر فليقرأ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
ليجعل اللّه بكل حرف منها جنة من كلّ واحد .
روايات بيان بطون آيات قرآنى و تفسير انفسى آنها مىباشند ؛ خداوند وهّاب توفيق نيل به اسرار آيات و روايات را عطا فرمايد . در حديث مبارك فوق ، زبانيه را موصوف به نوزده كرده است . در قرآن مجيد زبانيه در آخر سوره علق است :
فَلْيَدْعُ نادِيَهُ * سَنَدْعُ الزَّبانِيَةَ
و در قرآن همين يك زبانيه است ؛ و
تِسْعَةَ عَشَرَ
در سوره مدثر است :
سَأُصْلِيهِ سَقَرَ * وَ ما أَدْراكَ ما سَقَرُ * لا تُبْقِي وَ لا تَذَرُ * لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ * عَلَيْها تِسْعَةَ عَشَرَ * وَ ما جَعَلْنا أَصْحابَ النَّارِ إِلَّا مَلائِكَةً وَ ما جَعَلْنا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ وَ يَزْدادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيماناً
و در قرآن همين يك تسعة عشر است . و به قاعده نحو بايد صورت حديث مذكور ( من الزبانية التسع عشرة » باشد و لكن مراعات حكايت عبارت قرآنى شده است .
ذيل حديث مروى از مجمع البيان بدين صورت بوده است : « ليجعل اللّه كل حرف منها جنّة من واحد منهم » ، و به ظاهر عبارت بايد بفرمايد : « جنة من واحدة منها » ؛ زيرا كه « هم » براى ذوى العقول است و حديث در مجمع البيان از محطوط مصحّح و مطبوع معتمد چنان است كه نقل كردهايم و همان « واحد منهم » صحيح است ؛ زيرا در علق