تعبير به « أنّما يتخيّل فيها » نيك به موقع خود و درست ادا گرديده است .
فاضل بيرجندى در تعليقاتش بر شرح مذكور در اين مقام از صاحب تحفه نقل كرده است كه :
كرة البخار مستضيئة دائما بأشعّة الكواكب ، و ماورائها لعدم قبول الضوء كالمظلم بالنسبة إليها ، و إذا نفذ نور البصر من الأجرام المستضيئة بأشعّة الكواكب إلى الأجزاء هي كالمظلمة رأى الناظر ما فوقه من الجوّ المظلم بما يمازجه من الضياء الأرضي و الضياء الكوكبى لونا متوسّطا بين الظلام و الضياء و هو اللون اللّازوردي ؛ كما إذا نظرنا من وراء جسم مشفّ أحمر مثلا إلى جسم أخضر ، فانه يظهر لنا لون مركّب من الحمرة و الخضرة .
اى عزير ، در واژه جزاء و مشتقّات آن در آيات قرآن كريم و روايات ، در ستتدبّر بفرما تا به عين اليقين بدانى كه جزاء ، نفس عمل است و هركس به علم و عملش سازندهء خود است . خداى سبحان در سوره طور قرآن فرموده است :
إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
آيات و روايات نصّ صريح و ناطق فصيحاند كه علم و عمل انسان سازند ، و هركس به صورت ملكاتى كه كسب كرده است او در او مستكنّ و مستجنّ شدهاند ، محشور مىشود . و همان گونه كه در پايان فصل نخستين رساله كريمه انسان در عرف عرفان تقرير و تحرير كردهايم :
صورت هركس در آخرت نتيجه عمل و غايت فعل او در دنياست ، و ملكات نفس موادّ صور برزخيهاند ؛ و به تعبير شريف صدر المتألهين در شواهد ربوبيه ( ط 1 ، ص 183 ) :
« الأعمال مستتبعة للملكات في الدنيا بوجه ، و الملكات مستتبعة للأعمال في الآخرة بوجه » . لذا به برهان تامّ محقّق در حكمت متعاليه ، انسان در نشأه دنيا نوع است و در تحت او اشخاص است ؛ و در نشأه آخرت جنس است و در تحت او انواع است و آن انواع صور جوهريهاند كه از ملكات نفس تحقّق مىيابند و از صقع ذات نفس به در نيستند .