و نيز عبد الرحيم بن عبد الكريم صفيپورى ، قاموس فيروزآبادى را به فارسى ، خوب ترجمه كرده است ، و آن را منتهى الأرب في لغة العرب ناميده است . در اول آن گويد :
. . . از ديرباز در خاطر كسير اين هيچ : ميرزا عبد الرحيم بن عبد الكريم صفىپورى چنان خطور مىكرد كه لغات قاموس را به زبان فارسى بيان سازد و چون حلّ لغات قاموس كه در جامعيّت لغت و ايجاز عبارت و كثرت فوائد و زيادت عوائد نسبت به ديگر كتب به مراتب اعلى حظّ أوفى داشت مركوز خاطر بود ، تدوين لغات بر طرز ترجمه آن به عبارت فارسى سليس به نهجى كه هر كس از آن بهرهياب تواند شد اختيار آمد . و هر معنى يا مادّه لغت كه در قاموس موجود نبود آن را از كتب سابقة الذكر ( صحاح اللغات و شمس العلوم و نهاية الجزرى و مجمع البحار و ديوان الأدب و حيات الحيوان و تاج الأسامى و تاج المصادر بيهقى و مهذّب و مزهر و مغرب ) برآورده بجايش افزود و چون اين مؤلّف به اعتبار ترتيب الفاظ و كثرت معانى و لغات كتابى است جداگانه مسمّى به منتهى الأرب في لغة العرب گرديد . . . .
ترجمه قاموس قزوينى اگر چه به مراتب از منتهى الأرب بهتر و روشنتر و شيواتر است ، لكن منتهى الأرب بر اثر حسن سليقه كه در ترتيب لغات قرار داده است و طريق اخذ آن را سهل المأخذ و آسانتر كرده است از آن پيشى گرفت و بهتر رواج يافت . و اين هر دو ترجمه مكرر به طبع رسيدهاند .
اين چند كتاب لغت عرب را به عنوان نمونه به قلم آوردهايم و گرنه كتب اصيل لغت عرب كه در جمع و تأليف و تدوين آنها زحمت شايان و رنج فراوان كشيدهاند بسيارند . از آن جمله است جمهرة اللغه ابن دريد ( محمد بن حسن بن دريد ، متوفى 321 ه ) كه معاصر با جوهرى صاحب صحاح بوده است چه اين كه تاريخ وفات جوهرى را از 333 تا 400 ه ق گفتهاند . جمهره در چهار مجلّد رحلى در حيدرآباد دكن به طبع رسيده است . در شرح حال و بيوگرافى شيخ رئيس ابو على سينا ديدهام كه كتاب لغتى كه آن جناب با آن محشور بود ، جمهره
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 75
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٥