و لكن به همين اندازه كه يادى از آن شده است اكتفاء مىكنيم و پژوهنده گرامى را بدانجا ارجاع مىدهيم . نسخهاى خطى ملخص نهايه ابن اثير به نام الدر النثير تاريخ تأليف آن 907 ه ، و تاريخ كتابت آن 1054 ه ، در كتابخانه محقّر اين حقير موجود است . نسخه ياد شده كامل و تمام به قطع وزيرى و كاغذ سمرقندى در 394 صفحه است .
پس از جوهرى صاحب صحاح ، نوبت به ابن منظور صاحب لسان العرب رسيده است . اين مرد بزرگ نيز در استشهاد لغات به اشعار و جمع و ترتيب آن رنج بسيار برده است ، و در تبويب لغت و ترتيب آن روش صحاح را اختيار كرده است . پس از وى عالم متبحّر محمد بن يعقوب شيرازى معروف به فيروزآبادى كتاب القاموس المحيط را در لغت عرب نوشته است كه مورد اعتماد علماء گرديده است و در فهم معانى الفاظ عرب بدان استناد مىنمايند .
صاحب قاموس بر صحاح جوهرى بسيار نظر دارد و غلط و اشتباه آن را در ضمن لغات تذكر مىدهد . و نيز محققانى ديگر در لغت عرب بسيارى از معانى صحاح جوهرى را تصحيف و غلط دانستهاند .
و چون قاموس فيروزآبادى به پايهاى رسيد كه متداول و متعارف شد و در دسترس همگى و مورد نياز آنان قرار گرفت ، بعضى از دانشمندان آن را شرح فرموده است ، و بعضى ديگر به فارسى ترجمه كرده است :
زبيدى ( محمد مرتضى الحسينى الواسطى الزبيدي ) بر قاموس شرحى بسيار مبسوط نوشته است ، و بسيارى از اغلاط آن را تذكّر داده است ، و مختارش را به أمثله عرب و أشعار آنان تأييد و تسديد نموده است ، و آن شرح را تاج العروس من جواهر القاموس ناميده است ، و مكرّر به طبع رسيده است .
يحيى بن شفيع قزوينى ، قاموس را به فارسى ترجمه كرده است و بسيار نيكو ترجمه كرده است ، و خوب از عهده آن برآمده است ، و ايراد و اشكال بسيارى بر فيروزآبادى نموده است ، و گاهى طرفدارى از صحاح جوهرى كرده است و صاحب قاموس را تخطئه نموده است .
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 74
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٧٤