متأله سبزوارى كه در سر زبان علما به حكيم سبزوارى و حاجى ، و حاجى سبزوارى ، و ملا هادى سبزوارى نيز نام برده مىشود ؛ و شاگردانش او را به « هادى المضلّين » وصف مىكردند ؛ بزرگمردى است كه مىبايستى در ابعاد گوناگون از آن جناب بحث بهميان آيد .
در بعد زندگى و شرح حالش آقايانى زحمت شايان كشيدهاند و هر يك اثرى گرانقدر به يادگار گذاشتهاند .
از آن جمله در يادبود صدمين سال ارتحال آن بزرگوار ، نشريه دانشكده علوم معقول و منقول مشهد ، و همچنين در مجموعهء رسائل متأله سبزوارى ، از حضرت آقاى سيد جلال الدين آشتيانى ( حفظه اللّه تعالى ) در بيوگرافى و آثار علمى حكيم سبزوارى ، حق مطلب ادا شده است .
و نيز رسالهاى به نام تذكره مدرسى به قلم جناب آقاى مرتضى مدرّسي چهاردهى در شرح حال و فلسفه حكيم سبزوارى خوب بحث شده است .
و نيز استاد بزرگوارم حضرت علامه شعرانى ( رضوان الله عليه ) در مقدمه اسرار الحكم كه به تصحيح و تحشيه آن جناب به طبع رسيده است ، به نكاتى در شخصيّت متأله سبزوارى اشاره فرموده است .
و همچنين مرحوم مدرّس تبريزى در ريحانة الادب ، نكاتى قابل توجّه از متأله سبزوارى به ميان آورده است .
و پيشتر از همه اين بزرگواران مرحوم فاضل محمد حسن مراغهاى صاحب كتاب مطلع الشمس و مآثر و آثار . در مطلع الشمس نكاتى راجعبه حاجى وجود دارد . از حضور شريف شما استدعا دارم كه اجازه بفرماييد در اين بعد به زحمتهايى كه اين بزرگان و ديگران كشيدهاند اكتفا كنيم و در ابعاد ديگر سخن به ميان آوريم ، و بعضى از نكات علمى را كه يادداشت داريم به عرض برسانيم .
متأله سبزوارى ازجمله توفيقاتى كه داشته بود در آغاز جوانى - كه آدمى قريب العهد به مبدء متعال است ، و لوح نفس از رنگ تعلّقات دنيوى پاك است - در تحت تربيت و تكفل عالمى مجتهد و سالكى متعبّد به صبغة الله آراسته شده است ،
هزار و يك كلمه (فارسى) — صفحة 168
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٦٨