67 درجه ، و عرض آن را 21 درجه و 20 دقيقه آورده است ؛ و طول مدينه را 67 درجه و 30 دقيقه ، و عرض آن را 24 درجه نگاشته است چنان كه به نظر دقيق اهل اروپا ، طول مكه از گرنويچ 0 5 9 3 ، و عرض آن 5 2 1 2 ؛ و طول مدينه را 0 4 ، و عرض آن را 5 2 گفتهاند ، كه در نتيجه مكه و مدينه در سطح يك دائره نصف النهار قرار گرفتهاند ، و انحراف قبله مدينه از جنوب به مغرب 3 5 4 1 است ، كه تفاوت كمتر از ربع درجه است ، لاجرم قبله حقيقى مدينه به سوى نقطه جنوب خواهد بود .
و نيز دانشمند نامدار ناصر خسرو علوى كه قريب العهد با ابوريحان و ابن سينا بود و استاد على نسائى شاگرد ابن سينا را ديدار كرده بود ، در سياحتنامه گويد :
مدينه شهرى است بر كناره صحرائى نهاده و زمين نمناك و شوره دارد ، و آب روان دارد اما اندك ، و خرمايستان است ، و آنجا قبله سوى جنوب افتاده است .
( ص 153 ، ط طهران ، چاپ سنگى ) .
و نيز در اطلس ژنرال لاروس (
Atlas General larousse
) ، مكه و مدينه تقريبا در يك خط نصف النهار ترسيم شده است .
و نيز دانشمند نامى فرهاد ميرزا در كتاب بسيار ارزشمندش به نام جامجم ( چاپ سنگى ، ص 615 و 616 ، ط 1 ) عرض مكه را 21 درجه و 33 دقيقه شمالى ، و طول آن را از گرنويچ رصدخانه لندن 40 درجه و 10 دقيقه شرقى ، و عرض مدينه را 25 درجه شمالى ، و طول آن را 39 درجه و 55 دقيقه آورده است كه تفاوت ميان دو نصف النهار مكه و مدينه 15 دقيقه فلكى است .
اين گفتار جامجم ، و كار اطلس ژنرال لاروس همان است كه ناصر خسرو علوى در هزار سال قبل از اين در سياحتنامه گفته است : « قبله مدينه سوى جنوب افتاده است » ، و يا بيرونى پيش از ناصر در قانون مسعودى گفته است كه با جامجم به پانزده دقيقه فلكى اختلاف دارد .
نگارنده : حسن حسنزاده آملى در سنه 1381 ه ق ، كه به زيارت بيت اللّه كعبه معظّمه توفيق يافته است ، و يك عشره كامل در مدينه در جوار خاتم انبياء