آن دوبار وصول شمس به سمت رأس مكه را يكى هشتم جوزاء كه هشتم خرداد است معرّفي فرمود ، و ديگرى را بيست و سوم سرطان كه بيست و سوم تير است .
اكنون غرض ما از اين نتيجه اين است كه چون عرض بلد ثابت است و ميل كلّى رو به انتقاص است - و علاوه اين كه نقطه اعتدال را اقبال و ادبار است - مدار هشتم جوزاء و بيست و سه سرطان كه از مدارات يوميهاند هميشه بر سر مكّه نمىگذرند ، مثلا روزى فرا رسد كه مدار رأس السرطان به سمت رأس افق مكه گذرد و آن گاهى است كه ميل كلى مساوى با عرض مكه گردد . پس بنابر انتقاص ميل كلى ، هر سال جزئى از برج جوزاء كه بر سمت راس افق مكه مىگذرد بعد از جزء سال قبل آن ، و جزئى از برج سرطان كه بر سمت راس مكه مىگذرد قبل از جزء سال قبل آن خواهد بود . لاجرم محاسب بايد انتقاص ميل و حركت اقبال و ادبار را در هر سال حساب كند تا زمان وصول شمس به سمت رأس مكه به درستى معلوم گردد . تفصيل اين مباحث را در رساله ميل كلّى كه در يازده رساله فارسى به طبع رسيده است ، و درس سىام دروس معرفة الوقت و القبله ( ص 204 - 195 ط 1 ) ، و دو درس 53 و 84 دروس هيئت و ديگر رشتههاى رياضى ، ذكر كردهايم .
11 - نتيجه يازدهم اين كه حديث امام على بن موسى الرضا ( عليهما السلام ) كه روز پيش از شب آفريده شده است ، چنان كه آن را امين الإسلام طبرسى در مجمع البيان در تفسير كريمه
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
از سوره مباركه يس روايت فرموده است كه امام ( عليه السلام ) فرمود طالع دنيا سرطان بوده است و كواكب هر يك در موضع شرفش « ان طالع الدنيا السرطان ، و الكواكب في مواضع شرفها . . . » تا اين كه امام فرمود : « فالنّهار خلق قبل الليل » ، مراد از دنيا زمان ظهور قبّه زمين از زير آب به « دحو الارض » است كه در روز بوده است ؛ يعنى بسط زمين بعد از انطباق مذكور و پس از فرونشستگى آب و تمهيد آن براى زيست بنى آدم اين دوره ما در روز بوده است ، و بدين معنى « فالنهار خلق قبل الليل » فتدبّر .
براى توضيح و تعريف بيشتر به كلمه 205 كتاب ما به نام هزار و يك كلمه در