كرده باشند زيرا كه خلاف فطرت است چنان كه لسان صدق روايات صادر از وسائط فيض إلهى بدان ناطق است . بلكه شيخ رئيس در فصل چهارم از مقاله هشتم فن ثانى حيوان شفاء از كتاب حيوان ارسطو نقل كرده است كه :
قال - يعنى قال المعلّم الأول ارسطو - : و الجمل لاينزو على أمّه . و قد احتال بعضهم على انزائه فلمّا علم ذلك حقد على المحتال عليه به و اهلكه . و أما الفرس الكريم فقد غولط بأمر ملك يقال له اسفويافس و نزأ على امّه ، فلما سفدها و عاين ذلك في مايقال القى نفسه في وهدة و عطب . و قد سمعت بعض الثقات بخوارزم قريبا من هذا . « 1 »
يعنى شتر بر مادرش نمىجهد . شخصى بر جهيدن شتر بر مادرش حيلهاى كرد چون شتر بدان آگاه شد بر او كينه كرد و هلاكش كرد . و همچنين اسب نجيب بر مادرش نمىجهد ، چنان كه به امر ملكى به نام اسفويافس ، اسب را به اشتباه انداختند و بر مادرش جهيد و بعد كه فهميد خود را به گودالى انداخت و هلاك شد - شيخ رئيس گويد : - قريب به همين واقعه را در خوارزم از بعضى ثقات شنيدهام .
10 - نتيجه دهم توجّه به تناقص ميل كلى در تحصيل خط سمت قبله از طريق وصول شمس به سمت رأس مكه است . بيانش اين كه در هر سال شمسى ، خورشيد در اوّل ظهر حقيقى مكه مكرمه ، دوبار به سمت رأس مكّه مىرسد كه در آن دو وقت شاخص و اشخاص را در مكه سايه نيست . هر يك از آن دو وقت زمانى است كه ميل شمالى شمس از معدل النهار به قدر عرض مكه است . در اين دو وقت هر كس روبروى آفتاب بايستد ، مواجه قبله و به سمت آن خواهد بود ؛ و يا اگر شاخصى در زمين مستوى نصب كنند خط منتصف امتداد ظلّ شاخص ، خط سمت قبله است .
جناب خواجه نصير الدين طوسى در فصل دوازدهم باب سوم تذكره در هيئت ،
هامش
( 1 ) - شفاء ، ج 1 ، چاپ سنگى رحلى ، ص 425 ، س 29 .