روى مىآوريم :
مىدانيم كه در فن آناتومى ، تنها تشريح عظام و مواضع احشاء را مثلا دانستن كافى نيست ، اين امور اوّلى را تا حدّى از اجساد كهن مردگان و تشريح حيوانات مىتوان تحصيل كرد ، و لكن شرايين را از آورده ، و اعصاب را از اوتار تميز دادن ، و دوران خون را كشف كردن و به تشريح جنين و تشريح ذرّهبينى دست يافتن و . . .
اهميّت به سزا دارد .
عالم واقعى به علم تشريح آن كسى است كه علم وى به تشريح از روى تحقيق و يقين باشد نه مستنبط از قياس و تخمين ؛ و دلائل مسائلش بر شهود و عيان باشد نه قياس و بيان ؛ و مبتنى بر تكرار ديدار باشد نه مكتفى به استماع و نقل اخبار همان گونه كه جناب شيخ بزرگوار ابن سينا در قانون فرموده است : « و أما الأعضاء و منافعها فيجب أن يصادفها بالحس و التشريح . . . » « 1 » .
لاجرم ضرورت مزاولت به عمل تشريح در تعليم و تعلّم لازم آيد ، و در اين مقام بعضى از مسائل شرعى فقهى روى آورد كه بايد عنوان شود .
البته كالبدشناسى حيوانات براى مبتدى در علم آناتومى بسيار مفيد خواهد بود كه هر كارى مشقى دارد تا آن كه شاگرد اوستاد شود و رموز آن كار را بداند و بفهمد . به گفته رسا و شيواى عارف بزرگوار : « مجدود بن آدم سنائى غزنوى » :
غازيان طفل خويش را پيوست * تيغ چوبين از آن دهند بدست
تا چو آن طفل مرد كار شود * تيغ چو بينش ذوالفقار شود
مرحوم مولى اسماعيل سبزوارى در كتاب ارزشمندش مجمع النورين معروف به حيوان سبزوارى « 2 » فرمايد :
ديدم كه ميرغضب پسر خود را سفارش مىكرد و مىگفت برو به سلّاخخانه كله گوسفند بسيار است ، چشم كله گوسفند را بكن و مشق كن تا ماهر و استاد شوى ، اگر وقتى پادشاه حكم كند كه چشم كسى را بكن ، به زودى فارغش كنى و
هامش
( 1 ) - « قانون » ص 7 ، رحلى ، چاپ سنگى .
( 2 ) - « حياة الحيوان » ص 367 ، رحلى چاپ سنگى .