إن رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - بعث سريّه فلما رجعوا قال : مرحبا بقوم قضوا الجهاد الاصغر و بقي عليهم الجهاد الأكبر . قيل يا رسول اللّه و ما الجهاد الأكبر قال : جهاد النفس ثمّ قال - عليه السلام - : افضل الجهاد من جاهد نفسه الّتي بين جنبيه .
و مما قلته في ذم متابعة النفس على صنعة التعريب :
من كرّد نفسه پيرويّا * فليقعدن في الدّوزخ جثيّا
من افكند بدستها زمامه * فماله الخوشىّ و السّلامه
لأنّها لحيّة لدغاء * ان بگزد فعمرك فناء
إن جاوزت عن حدّها بموئى * فانّها أمارة بالسّوء
ربّ پنهت بك من هواها * بدبخت من لا يترس عقباها
الترجمة يكى از خطبههاى آنحضرت است : اكنون كه در فراخي بقا هستيد ( كنايه از اينكه زندهايد ) و نامههاى اعمال گسترده است و پيچيده نشده ، و توبه پهن است و در آن بسته نشد ( كنايه از اينكه هنوز اجل شما فرا نرسيده ) و آنكه از حق تعالى و فرمان او پشت كرده خوانده مىشود كه برگرد و بسوى ما بيا ، و آنكه بد كرده است اميدوارى به او داده شد كه اگر دست از بدى بردارد و به خوبى گرايد و تدارك كند از او پذيرفته است و عاقبت بخير خواهد بود پس كار كنيد و تلافى گذشته نمائيد پيش از آنكه مرگ گريبان شما را بگيرد و چراغ عمل خاموش گردد ، و طناب عمر بريده شود و وقت بسر آيد و فرصت از دست رود و در توبه بسته شود ، و فرشتگان اعمال دست از كار بكشند و به آسمان بر شوند ( كنايه از اين كه تن به كار دهيد پيش از آن كه عمر به سرآيد و مرگ به درآيد ) . پس بايد هر كسى از خود براى خود ( يعنى خويشتن را رنج دهد و كار كند تا در آخرت او را به كار آيد كه جزاء نفس عمل است ، و علم و عمل جوهر انسان سازند ) و بايد بگيرد از زنده براى مرده ( يعنى تا زنده است كارى كند كه پس از مردن او را به كار آيد ) و از دنياى فانى براى سراى جاودانى ، يا از بدن فانى براى روح باقى ، و از رونده و گذرنده براى