كلمهء 156
اطلاق واحد بالعدد بر حق تعالى بلكه بر صادر اول كه وجود منبسط مطلق است درست نيست . بلكه اطلاق واحد بالعدد بر مفارقات نيز خالى از دغدغه نيست .
شيخ رئيس - رحمة اللّه عليه - در اواسط فصل سوم مقاله هشتم إلهيّات شفا از واجب تعالى تعبير به واحد بالعدد كرده است بدين عبارت : « فقد بان من هذا و ممّا سلف لنا شرحه أنّ واجب الوجود واحد بالعدد . . . » . « 1 »
بلكه حضرت امام سيّد الساجدين - صلوات اللّه عليه - در دعاى بيست و هشتم صحيفه فرموده است : لك يا إلهى وحدانيّة العدد . . . وحدانية منصوب است و مفعول مطلق بدين صورت : « لك يا إلهى وحدانية وحدانيّة العدد » .
خواجه طوسى در شرح فصل يازدهم نمط پنجم اشارات شيخ رئيس در بيان قاعده « الواحد لا يصدر عنه إلّا واحد » واحد بالعدد را بر صادر اول اطلاق كرده است ، بدين عبارت : « يريد بيان ان الواحد الحقيقى لا يوجب من حيث هو واحد إلّا شيئا واحدا بالعدد . . . » .
معنى واحد بالعدد واحد به كمّ منفصل است كه گوئى يك و دو و سه و هكذا . مثلا زمين يكى و آفتاب يكى و ملك يكى و خدا هم يكى ، واحد بالعدد بدين معنى محدود و معدود است و ليس بذاك و بذلك در حق او صادق است كه با صمد بودن بارى تعالى يعنى با وجود صمدى سازگار نيست زيرا كه هر چه محدود است معدود است و بالعكس . و به بيان امام امير المؤمنين - عليه الصلاة و السلام - : و من حدّه فقد عدّه .
به قرينه عبارات ديگر شيخ در توحيد واجب تعالى ، بايد مراد از واحد بالعدد واحد بالشخص يعنى واحد بالتعيّن و التشخّص بوده باشد ، نه واحد عددى كم
هامش
( 1 ) - « إلهيات شفا » ص 487 ، رحلى ، چاپ سنگى .